( 51909 - 51907 ) امام ( ع ) در اين خطبه با اين تعبير كه سالك راه حق خرد خود را زنده كرده به اين مطلب اشاره فرمودهاند كه عارف با رياضتهاى عارفانه وكوششهاى سالكانهء خود براي بدست آوردن كمالات عقلي از قبيل دانشها ومعارف وويژگيهاى اخلاقى موفقيتهاى شايانى كسب مىكند ، وبا دارا بودن خصيصهء زهد وانجام دادن عبادات خالصانهء ، عقل نظري وعقل عملي خويش را كامل واحياء مىكند .
( 51912 - 51910 )
أمات نفسه :
اين جمله اشاره به آن است كه عارف با عبادتهاى عارفانهء خود نفس امّاره به بديها را مغلوب كرده وآن چنان آن را در اختيار نفس مطمئنّه قرار داده است كه به هيچ نحو دست به كارى نمىزند مگر اين كه عقل وأدار كننده وراهنماى أو باشد ، كه در اين صورت نفس امّاره از لحاظ شهوات وخواستههاى حيواني خود مرده است زيرا از ناتوانى وضعف قادر به انجام هيچ عملي نيست .
( 51915 - 51913 )
حتى دقّ جليله ،
حضرت در اين عبارت ، از بدن به جليل ( بزرگ ) تعبير فرموده است ، زيرا آن آشكارترين وبزرگترين چيزى است كه ديده مىشود ، ومعناى عبارت چنين است : عارف وسالك تا به حدّى نفس امّاره را ميرانده كه كالبدش ضعيف واندام أو لاغر شده است .
( 51918 - 51916 )
لطف غليظه ،
در اين جمله دو احتمال داده شده است :
الف : مانند جملهء قبل اشاره به لاغرى ونزارى اندام وجسم شخص سالك باشد .
ب : احتمال ديگر اين كه مراد ، ناتوانى قواى نفساني ودرهم شكستن خواستههاى شهوانى است كه در اثر زهد وعبادت براي چنين فردى پيدا مىشود ، زيرا آزاد بودن نفس در خوردن وآشاميدن وانجام دادن خواستههاى خود ، تن را ستبر ولى عقل وحواسّ ادراكي را آشفته وضعيف مىسازد ، واز اين رو گفتهاند : « شكمبارگى وپر خورى ، تيز هوشى را نابود مىكند ومايهء