المفيد ، الإرشاد ، 2 / 89 - 90 - عنه : المجلسي ، البحار ، 44 / 389 - 390 ؛ البحراني ، العوالم ، 17 / 240 ؛ البهبهاني ، الدّمعة السّاكبة ، 4 / 265 ؛ الدّربندي ، أسرار الشّهادة ، / 261 ؛ القمي ، نفس المهموم ، / 221 ؛ مثله الفتّال ، روضة الواعظين ، / 156 - 157 ؛ المازندراني ، معالي السّبطين ، 1 / 327 ؛ الأمين ، أعيان الشّيعة ، 1 / 600 ، لواعج الأشجان ، / 114 ؛ الجواهري ، مثير الأحزان ، / 52
فكتب عمر بن سعد إلى عبيد اللّه بن زياد :
« أمّا بعد ، فإنّ اللّه قد أطفأ النّائرة ، وجمع الكلمة ، وأصلح أمر الأمّة . هذا الحسين قد أعطاني :
أن يرجع إلى المكان الّذي أتى منه ،
أو أن نسيّره إلى أيّ ثغر من الثّغور شئنا ، فيكون رجلا من المسلمين ، له ما لهم ، وعليه ما عليهم ،
أو أن يأتي أمير المؤمنين يزيد ، فيضع يده في يده ، فيرى فيه رأيه ، وفي هذا لكم رضى ، وللأمّة صلاح » .
أبو عليّ مسكويه ، تجارب الأمم ، 2 / 66
هامش
- را برطرف نمود ، كار اين أمت را اصلاح كرد وحسين با من پيمان بست كه از همانجا كه آمده ، به همانجا بازگردد يا به يكى از سرحدات رود ومانند يك تن از مسلمانان باشد ( وكارى به كار كسى نداشته باشد ) . در هرچه به سود مسلمانان است ، شريك آنان ودر زيان آنان نيز همانند ايشان باشد . يا به نزد يزيد برود ودست در دست أو گذارد وهرچه خود دانند ، انجام دهند ودر اين پيمان ، خوشنودى تو واصلاح كار أمت است . »
( مترجم گويد : چنانچه مىدانيم واز سخنان حضرت سيد الشهدا عليه السّلام كه در خلال روايات وشرح حال آن بزرگوار پيش از اين گذشت ، روشن شود : آن جناب هرگز حاضر نبود به نزد يزيد رفته ودست بيعت در دست أو گذارد . محدث قمى از عقبة بن سمعان حديث كند كه گفت : « من از مدينه تا به مكة ، واز مكة تا عراق تا آنگاه كه حسين عليه السّلام شهيد شد ، همهجا با أو بودم وتمام سخنان أو را در تمام اين راه شنيدم وهيچ گاه چنين سخنى نفرمود : من حاضرم دست خود را در دست يزيد گذارم ! »
بنابراين ، عمر بن سعد اين جملهء آخر را از پيش خود در نامه افزوده است ؛ براي اينكه شايد بتواند به وسيلهاى كار را به همينجا فيصله دهد واز زد وخورد وكشتن آن حضرت بدين وسيله جلوگيرى كند ، چون همچنانكه پيش از اين نيز گذشت ، جنگ با آن جناب را خوش نداشت ومىخواست به هر وسيلهاى كه ممكن است ، نگذارد كار به جنگ وخونريزى بكشد ) .
رسولي محلّاتى ، ترجمهء ارشاد ، 2 / 89 - 90