سختيهاى پس از آن است وآنچه از صفات پيامبر خدا ( ص ) در اين باره نقل شده اين است كه : بيشترين خنده آن حضرت تبسّم وكمي از أوقات خنده آهسته بود ، وهرگز قهقهه وكركره كه دو نوع خنده صدادار است از آن بزرگوار ديده نشده است .
( 46918 - 46907 ) 50 - هنگامى كه بر أو ستم شود شكيبايى مىكند تا خداوند براي أو انتقام گيرد ، اين روش را به اين سبب برگزيده كه نتايج نيكوى صبر وبردبارى را مىداند ، وبه وعدهاى كه خداوند در قرآن كريم به صابران داده آگاه است ، چنان كه فرموده است :
« ذلِكَ وَمَنْ عاقَبَ بِمِثْلِ ما عُوقِبَ بِهِ ثُمَّ بُغِيَ عَلَيْهِ لَيَنْصُرَنَّهُ »
« 14 » وهمچنين
« وَلَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِلصَّابِرِينَ »
« 15 » .
( 46935 - 46919 ) 51 - نفسش از أو در رنج است ، مراد از اين ، نفس امّاره است كه مسلمان پرهيزگار پيوسته در برابر تمايلاتش پايدارى مىكند ، وآن را مقهور خويش ساخته زير فرمان خود قرار مىدهد ، از اين رو مردم از آزار أو أيمن وآسودهاند .
( 46961 - 46936 ) 52 - دورى أو از ديگران به سبب زهد وبىرغبتى أو به مال ومنالى است كه در دست آنهاست وهم براي دور نگهداشتن خود از آلودگى به اينهاست ، وناشى از برتريجويى وخود بزرگ بيني نيست . همچنين نزديكى ومعاشرت أو با ديگران به سبب نرمخويى ومهربانى ودلسوزى است . نه اين كه مانند حيلهگران پست براي رسيدن به خواستههايى قصد نيرنگ وفريب داشته باشد .
صفات ونشانههايى كه از پرهيزگاران در اين جا ذكر شده است ، اگر چه ممكن است برخى را با برخى ديگر يكى دانست ، ليكن هر كدام در قالب ألفاظ جداگانهاى آمده ويا اين كه جزء مشابه با صفت ديگرى تركيب شده است .
( 47004 - 46962 ) بارى ، اين خطبه از بزرگترين وبليغترين خطبههاى آن حضرت در توصيف پرهيزگاران است وبدين سبب همّام را آن چنان واله وآشفته ساخت كه جان از
هامش
( 14 ) سوره حجّ ( 22 ) آية ( 60 ) يعنى : هر كس به همان اندازه كه به أو ستم شده مجازات كند سپس مورد تعدى قرار گيرد خداوند أو را يارى خواهد كرد .
( 15 ) سوره نحل ( 16 ) آية ( 126 ) يعنى : واگر شكيبايى كنيد اين براي شكيبايان بهتر است .