اگر گفته شود : مشهور اين است كه معاوية عربهايى را كه به دور خود گرد آورده بود از طريق بذل خواسته ومال بوده است ، در اين صورت چرا امام ( ع ) فرموده است : بي آن كه كمك وبخششى به آنها بكند أو را پيروى مىكنند ؟
پاسخ اين است كه : معاوية كمك وعطايايى را كه مطابق معمول به سپاهيان داده مىشده پرداخت نمىكرده ، بلكه أو با دادن أموال كلان به سران قبيلههاى شام ويمن آنها را به أطاعت بىچون وچراى خود وأدار مىساخته است واين سران نيز اتباع خود را دعوت وبسيج كرده وآنها هم فرمانبردارى مىكردند ، در اين صورت صحيح است گفته شود : بي آن كه معاوية به لشكريان كمك وبخششى بكند از أو پيروى داشتند ، امّا علي ( ع ) أموال بيت المال را به صورت كمك وعطايا به طور مساوى ميان پيروان خويش تقسيم مىكرد ، وميان شريف ووضيع تفاوتى نمىگذاشت ، وبيشتر بزرگان وسران كه از يارى آن حضرت دست باز داشتند به سبب مساواتى بود كه آن بزرگوار ميان آنها وپيروانشان برقرار كرده بود ودر نتيجة كينه آن حضرت را در دل داشتند ، وپيروانشان نيز هنگامى كه متوجّه مىشدند ميان آنها وسرانشان تفاوتى نيست از يارى وفرمانبردارى آنها خوددارى مىكردند .
بايد دانست كه معونه عبارت از كمك هزينهاى بوده كه در هنگام ضرورت براي تعمير سلاح وتيمار مركب به سرباز داده مىشده واين غير از عطا ومقرّرى بوده كه همه ماهه به سپاهى پرداخت مىشده است .
واژه تريكة ( تخم شتر مرغ ) را براي آن مردم استعاره فرموده است ، زيرا آنان مانند تخمهايى كه شتر مرغ بر جاى مىگذارد ميراث اسلام وبازماندگان مسلمانان بودهاند .
( 38558 - 38538 )
فرموده است : إنّه لا يخرج . . . تا فترضونه .
يعنى : دستورهايى كه از طرف آن بزرگوار داده مىشود آن چنان نيست كه باب دل آنها بوده وآنها را خشنود سازد تا بر آن اتّفاق كنند ، ويا آنان را خشمگين