يعنى : اگر صلاح حال وروش درستى كه در زمان پيامبر خدا ( ص ) داشتيد به شما باز گردد بىشكّ نزد خداوند از سعادتمندان ودر دنيا از نيكبختان خواهيد بود ، وما علىّ إلّا الجهد يعنى : بر من جز اين نيست كه در بازگردانيدن آن أحوال ودگرگونى أوضاع كنونى كوشش كنم .
( 38315 - 38310 )
فرموده است : ولو أشاء أن أقول لقلت .
از اين گفتار چنين دانسته مىشود كه اگر آن حضرت در اين باره سخن گفته بود ، مقتضاى سخنش اين بود كه بگويد : كساني كه بر وى پيشى گرفتند بر أو ستم كردند ، ودر اين عمل مرتكب خطا شدند ، ومعايبى از آنها ذكر كند كه از نظر آن حضرت مقتضى وجوب تأخّر آنها از اوست ، ودر واقع اين كه مىفرمايد :
اگر بخواهم بگويم مىگفتم ، اين تتمّه در درون اين گفتار است كه : نمىگويم ونخواستهام بگويم .
( 38319 - 38316 )
فرموده است : عفا اللّه عمّا سلف .
اين عبارت قرآني اشاره به گذشت وبردبارى آن حضرت در باره آنهاست نسبت به آنچه پيش از اين انجام دادهاند ، عادت بر اين است هنگامى كه كسى قصد چشم پوشى از گناه ديگرى دارد چنين كلماتي را بر زبان مىآورد ، وبهترين عبارات در اين مورد ألفاظ قرآن است كه آن بزرگوار همان را بر زبان جارى ساختهاند . وتوفيق از خداوند است .