ساخته ، ومجازا بر پيوستگى ونزديكى خداوند به اشيا به سبب احاطه علم وقدرت أو بر آنها ، اطلاق شده است .
( 38368 - 38365 )
2 - بعيد منها غير مباين :
نظر به اين كه دورى مستلزم جدايى است واين هم از لوازم جسميّت است با قيد « غير مباين » خداوند را در عين اين كه از همه اشيا بدور است از آن كه جدا از اشيا باشد تنزيه كرده است . وما پيش از اين بارها گفتهايم مراد از دورى وجدايى خداوند از اشيا ، مباينت ذات كامله اوست از شبيه بودن أو به اشيا ومخلوقات .
( 38371 - 38369 )
3 - متكلّم بلا رويّة :
همچنين سخن گفتن حقّ تعالى شبيه تكلّم انسانها نيست كه نيازمند تفكّر وانديشه قبلي باشد ، ودر اين باره دستهاى اعتقاد دارند كه كلام خداوند به علم أو كه دانا به همه صور أوامر ونواهى وديگر أنواع كلام است برگشت دارد ، اشاعره « 1 » گفتهاند : كلام خداوند معاني نفساني است ، معتزله « 2 » مدّعى شدهاند كلام الهى عبارت از آفرينش كلام در جسم پيامبر أكرم ( ص ) است ، قيد بلا رويّة تنزيه كلام خداست از اين كه أو در سخن گفتن مانند انسانها از پيش نيازمند تفكّر وتابع انديشه باشد .
( 38374 - 38372 )
4 - مريد بلا همّة :
اين سخن نيز حقّ تعالى را تنزيه مىكند از اين كه اراده أو مانند ما مسبوق به تفكّر وتصميمگيرى قبلي باشد .
( 38377 - 38375 )
5 - صانع بلا جارحة ،
يعنى : حقّ تعالى منزّه است از اين كه در ايجاد اشيا مانند آفريدگان به اعضا وجوارح كه از لوازم جسميّت است نيازمند باشد .
هامش
( 1 ) اشاعره پيروان أبو الحسن علىّ بن إسماعيل اشعرى مىباشند ، أو از اعقاب أبو موسى اشعرى است كه در سال 260 ه متولّد شده است ، نخست بر طريقه معتزله وشاگرد أبو على جبّايى بوده ليكن در چهل سالگى از اين طريقه برگشته وراه مبارزه با آنان را در پيش گرفته ، ودر سال 330 ه فوت كرده است .
نامه دانشوران ( مترجم )
( 2 ) فرقه معتزله از فرق معتبر اسلامى است ، مؤسّس آن واصل بن عطا ( 80 - 131 ه ) بوده كه نخست شاگردى حسن بصرى را داشته وسپس از آن جدا شده است . فرهنگ دهخدا ( مترجم )