سرنوشتى كه بنى اميّه در پيش دارد شركت نداشته باشند خداوند آنان را به دور هم گرد خواهد آورد ، گرد آمدن اين گروه وپيوستن آنها را به يكديگر به پارههاى ابر پراكنده در پاييز تشبيه فرموده است كه به هم پيوسته وانبوه ومتراكم مىگردد ، ومناسبت اين تشبيه ، اجتماع اين گروه پس از جدايى وپراكندگى آنهاست ، مراد از درهايى كه خداوند به روى آنان باز مىكند يا عبارت از نوع آراء واعتقادهايى است كه موجب غلبه وبر انگيختن آنها به گردهمايى واجتماع آنها شده ، ويا أسباب وانگيزههايى اعمّ از اينهاست مانند ديگر عواملي كه موجب چيرگى وغلبه است از قبيل هميارى يكديگر وايثار در جان ومال ومانند اينها .
امام ( ع ) براي قيام وخروج اين جمعيّت ، واژه سيل را استعاره فرموده ، وجنبش آنها را به سيل عرم كه موجب نابودى دو باغستانى كه اين سيل از ميان آنها گذشته وسدّ مآرب را ويران ساخته تشبيه فرموده است ، واين دو باغستان در شهر سبا ( در يمن ) بوده وقرآن كريم از آن خبر داده كه
« فَأَرْسَلْنا عَلَيْهِمْ سَيْلَ الْعَرِمِ وَبَدَّلْناهُمْ بِجَنَّتَيْهِمْ جَنَّتَيْنِ
« 1 » » وجه مناسبت در اين تشبيه قيام وخروج شديد اينها وويراني وتباهى است كه به وسيله آنان به وجود مىآيد همانند سيل كه زمينهاى بلند هم از آسيب آن مصون نمىماند ، وكوههاى استوار آن را از راه وجريان خود باز نمىگرداند ، يعنى رويدادى سخت فراگير است .
( 35529 - 35418 )
پس از اين فرموده است : يذعذعهم اللّه في بطون أوديته ، ثمّ يسلكهم ينابيع في الأرض .
جمله دوّم از ألفاظ قرآن است ، ومنظور اين است : همان گونه كه خداوند باران را از آسمان فرود آورده ، ودر لابلاى زمين جا مىدهد ، وسپس از دهانه چشمهها سرازير مىگرداند ، اين گروه را نيز به همين گونه در دل درّهها وتنگناهاى زمين پراكنده وپنهان ساخته وپس از اين آنان را ظاهر گردانيده به وسيله آنان
هامش
( 1 ) سوره سبا ( 34 ) آية ( 16 ) يعنى : پس ما سيلى سخت براي هلاك آنان فرستاديم ، ودو باغ پر نعمت آنها را به دو باغ ديگر مبدّل ساختيم .