مصلحت ، اندازه وشكل ونهايت ومدّت وفايده براي آن قرار داده ، وآنچه را صورتگرى كرده صورت نيكو به آن بخشيده ، وآن را از اعتدال واستحكام بهرهمند ساخته است .
( 34047 - 34044 ) 17 - اين كه هر چه جز اوست سر بر فرمان أو دارد اشاره به كمال قدرت واحاطه علم خداوند به همه اشياست .
( 34053 - 34048 ) 18 - فرموده است از اين كه چيزى أو را فرمانبردار باشد سودى براي أو حاصل نيست ، زيرا لازمه سودبرى نيازمندى است كه در مورد خداوند متعال ممتنع است . واين توصيف به غنا وبىنيازى خداوند اشاره دارد .
( 34070 - 34054 ) 19 - اين كه دانش خداوند به درگذشتگان مانند دانش أو به بازماندگان ، وعلم أو به آسمانها وجهان بالا همانند علم أو به زمينها وجهان پايين است ، اشاره است به اين كه علم خداوند به دست آمده از غير نيست ، ودر آن هيچگونه دگرگونى وبازيابى حاصل نمىشود ، وچيزى براي أو نادانسته نيست تا از نو دانسته شود ، بلكه علم خداوند متعال أزلي وابدى وهميشگى وسرمدي است ، ودر حدّ تمام وكمال ، ودور از كاستى ونقصان است ونسبت همه ممكنات وموجودات در پيشگاه علم خداوند مساوى ويكسان مىباشد ، وما تحقيق در باره اين مطلب را در موارد مناسب از مباحث علم إلهي شرح دادهايم . وتوفيق از خداوند است .
بخشي از اين خطبه است :
أَيُّهَا الْمَخْلُوقُ السَّوِيُّ وَالْمُنْشَأُ الْمَرْعِيُّ - فِي ظُلُمَاتِ الْأَرْحَامِ وَمُضَاعَفَاتِ الْأَسْتَارِ - .
بُدِئْتَ
مِنْ سُلالَةٍ مِنْ طِينٍ
- وَوُضِعْتَ فِي قَرارٍ مَكِينٍ - إِلى قَدَرٍ مَعْلُومٍ وَأَجَلٍ مَقْسُومٍ - تَمُورُ فِي بَطْنِ أُمِّكَ جَنِيناً لَا تُحِيرُ دُعَاءً وَلَا تَسْمَعُ نِدَاءً - ثُمَّ أُخْرِجْتَ مِنْ مَقَرِّكَ إِلَى دَارٍ لَمْ تَشْهَدْهَا - وَلَمْ تَعْرِفْ سُبُلَ مَنَافِعِهَا - فَمَنْ هَدَاكَ لِاجْتِرَارِ الْغِذَاءِ مِنْ ثَدْيِ أُمِّكَ - وَعَرَّفَكَ عِنْدَ الْحَاجَةِ مَوَاضِعَ طَلَبِكَ وَإِرَادَتِكَ - هَيْهَاتَ إِنَّ مَنْ يَعْجِزُ عَنْ صِفَاتِ ذِي الْهَيْئَةِ