[ لغات ]
( أزلفت ) : پيش آورده شد ، نزديك شد ( لا مقصر له عن كذا ) : براي أو از آن گريزگاهى نيست ، ومقصر به معناى زندان است .
( إرقال ) : نوعي دويدن
[ ترجمه ]
« راه ايمان روشنترين راه وتابانترين چراغ است ، به وسيله ايمان به كردار شايسته راه برده مىشود وبا كردار شايسته به ايمان استدلال مىگردد ، به وسيله ايمان ديار علم آباد مىشود وبه سبب علم وآگاهى مرگ مورد ترس وهراس قرار مىگيرد ، وبا مرگ زندگى دنيا پايان مىيابد ، وبه وسيله دنيا آخرت به دست مىآيد ، وبا بر پايى رستاخيز بهشت به پرهيزگاران نزديك ودوزخ براي گمراهان آشكار مىگردد ، مردم را براي گريز از قيامت جايى نيست ، وهمه در آن ميدان شتابان به سوى سر منزل آخرين خود روانند . »
( 31692 - 31679 )
[ شرح ]
آغاز اين بخش از خطبه در توصيف ايمان است ، ومنظور از ايمان تصديق قلبي به يگانگى خداوند وبه تمامى آنچه پيامبر أكرم ( ص ) از جانب خداوند آورده است ، مىباشد ، وشكّ نيست كه آن روشنترين وآشكارترين راه به سوى بهشت وفروزانترين چراغ در ظلمات جهل وناداني است ، واژه سراج استعاره است ، مراد از صالحات ، اعمال شايسته از قبيل عبادات ومحاسن اخلاق است كه از طريق شرع وارد شده است ، وروشن است كه اينها از آثار ايمان وثمرات آن است ، واز باب دلالت علّت بر معلول مىتوان استدلال كرد كه كسى كه ايمان در قلب أو جا گرفته بر اين اعمال مواظبت دارد ، همچنين از باب دلالت معلول بر علّت مىتوان حكم كرد كه كسى كه داراى عبادات ومكارم اخلاق است صاحب ايمان است .
( 31700 - 31693 ) اين كه فرموده است : وبالإيمان يعمر العلم براي اين است كه ايمان به تفسيري كه از آن ذكر شد اگر با برهان واستدلال همراه شود علم خواهد بود ، واين روح همه علوم است ، وچون با ثمرات علم كه اعمال صالحه است همراه شود