[ شرح ]
( 31654 - 31610 )
فرموده است : عند ذلك .
مقتضاى سخن مذكور اين است كه امام ( ع ) پيش از اين خطبه در باره فتنهها وجنگهايى كه ميان مسلمانان روى خواهد داد سخنانى ايراد فرموده باشد ، ودر اين جا گوشزد مىكند كه هر كس اين رويدادها را درك كند بر أو لازم است كه خود را وقف طاعت پروردگار كند ، واز در آمدن در اين آشوبها وآميختن به اين فتنهها دورى ورزد ، مراد از سبيل الجنّة يعنى راه بهشت همان دين استوار حقّ است ، وآشكار است كه وارد ساختن آنها به اين راه ورسانيدن آنان به بهشت ، مشروط به أطاعت آنها از آن بزرگوار است ، زيرا چنان كه فرموده است : لا رأى لمن لا يطاع « 1 » . همچنين تذكّر مىدهد كه سختيها وتلخيها با دين حقّ همراه است مانند جهاد وديگر تكاليفى كه آميخته به رنج وسختى است ، واژه فلانة كناية از عايشه است كه رأى زنانه ، أو را وأدار كرد در جنگ بصره همكارى وكارگردانى كند ، ومىدانيم كه انديشه زنان از ضعف وسستى مايه مىگيرد ، در حديث است : مردمى كه در كار خود به زن تكيه كنند پيروز نمىشوند « 2 » ، همچنين آمده است كه : زنان را عقل ودين اندك است « 3 » وپيش از اين در باره اخلاق زنان سخنانى گفته شده است ، امّا در مورد كينه عايشه علل بسيارى نقل شده است ، از آن جمله كينه وعداوت عايشه نسبت به فاطمه ( ع ) است كه پس از مرگ خديجة مادر فاطمه ( ع ) به عقد پيامبر ( ص ) در آمده وبر جاى أو نشسته بود ، وپديد آمدن كدورت ميان زن ودختر شوهر كه مادرش ديگرى باشد امرى معمول وعادى است وگفتهاند كه :
سبب دشمنى زن نسبت به دختر شوهر غالبا بر اثر اين است كه زن خيال مىكند دختر جانشين مادرش كه هووى اوست بوده وشباهت به أو دارد . از اين رو أو را هووى خود به حساب مىآورد وكينه ودشمنى أو را در دل مىگيرد ، سپس
هامش
( 1 ) براي كسى كه أطاعت نمىشود رأى ونظري نيست .
( 2 ) لا يفلح قوم أسندوا أمرهم إلى امرأة .
( 3 ) إنّهن قليلات عقل ودين .