[ شرح ]
( 29705 - 29693 ) اين گفتار مبتنى بر پند واندرز ولزوم عبرت آموزى است ، امام ( ع ) مردم را مخاطب قرار داده وبه آنها هشدار مىدهد كه مرگى كه طبع شما از آن نفرت دارد ، ناگزير به شما خواهد پيوست ، وچه نيكوست اين كه فرموده است . . . ما يفرّ منه في فراره ، زيرا انسان پيوسته از مرگ گريزان ، ودر حال حفظ خود از آن است ، وچون چارهاى از آن نيست ناگزير آن را در ضمن گريز از آن ديدار خواهد كرد .
أجل گاهى بر پايان زندگى دنيا اطلاق مىشود ، چنان كه خداوند متعال فرموده است :
« فَإِذا جاءَ أَجَلُهُمْ لا يَسْتَأْخِرُونَ *
« 1 » » وگاهى هم مراد از آن مدّت عمر ، ودورانى است كه براي زندگى انسان در دنيا تعيين شده است ، در عبارت والأجل مساق النّفس مراد معناى أخير است ، براي اين كه مدّتى را كه انسان در لباس تن زندگى مىكند ، به منزله اين است كه در اين مدّت به سوى هدفى كه براي اوست رانده مىشود نه اين كه محلّى براي قرار وآرام اوست .
( 29709 - 29706 )
فرموده است : والهرب منه موافاته .
سخن در نهايت لطافت است ، براي اين كه كسى كه مثلا با حركت ومعالجه ومانند اينها از مرگ گريزان است ، هر گونه حركت واقدام أو در اين راه ، مستلزم تباه كردن أوقات واز ميان بردن روزگار عمر اوست ، وتباهى أوقات نيز موجب فرا رسيدن مرگ وديدار آن است ، بنا بر اين واژه موافات ( فرا رسيدن ) مجازا بر هرب ( گريختن ) اطلاق شده است ، واين از باب اطلاق نام لازم بر ملزوم است .
( 29744 - 29710 )
فرموده است : كم أطردت الأيّام .
يعنى چه بسيار روزها را كه گريز دادم ، وپياپى گذراندم ، ودر باره راز اين امر پيگيرى وبررسى كردم ، مراد از اين امر واقعه شهادت آن حضرت است ، ومقصود از مكنون ( پوشيده ) زمان معيّن آن به تفصيل ، ومكان آن است ، زيرا اينها از
هامش
( 1 ) سوره نحل ( 16 ) آية ( 61 ) يعنى : پس هنگامى كه اجل آنها فرا رسد نه ساعتي تأخير مىكنند . . .