ما در ركاب پيامبر خدا ( ص ) بوديم ، ومرگ پيرامون پدران وفرزندان وبرادران وخويشاوندان ما دور مىزد ، امّا جز اين نبود كه هر سختى ومصيبتى كه وارد مىشد ، جز بر ايمان وپايدارى ما در راه حقّ وتسليم در برابر فرمان خداوند وشكيبايى ما بر سوزش جراحتها نمىافزود . ليكن اكنون به سبب گرايشهاى نادرست ، وكژيها وشبههها وتأويلهاى ناروا كه در اسلام راه يافته است ، با برادران ديني خويش مىجنگيم ، وهرگاه وسيلهاى بيابيم كه خداوند به سبب آن ، پراكندگى ما را به جمعيّت مبدّل فرمايد ، وبتوانيم بر أساس پيوندهايى كه باقي مانده به هم نزديك شويم ، خواهان آن بوده ، وهر كارى جز آن را رها مىسازيم . »
[ شرح ]
بيشتر عبارات اين خطبه از آنچه پيش از اين شرح داده شده روشن مىشود ونيازى به توضيح ندارد .
( 25187 - 25073 )
فرموده است : هذا أمر ظاهره إيمان .
يعنى : عمل سپاهيان معاوية كه قرآنها را بر فراز نيزهها بلند كردهاند ، در ظاهر كوشش در راه دين ، ودعوت براي رجوع به كتاب خداست ، ليكن باطن آن دشمنى وعدوان است ، يعنى نيرنگى براي ستمكارى وبه دست آوردن پيروزى است ، آغاز اين كار ترحّم ودلسوزى شماست به آنها كه گفتارشان را مىپذيريد ، وپايان آن اندوه وپشيمانى است كه در مىيابيد نيرنگ آنها را پذيرفته وفريب آنها را خوردهايد ، فأقيموا على شأنكم يعنى در كار خود استقامت ورزيد ، وكوشش خود را براي پيش برد جنگ ادامه دهيد ، واژه ناعق اشاره به خواستاران حكميّت ويا به عمرو بن عاص است كه اين نيرنگ را به آنها آموخته است ، وبه اين طريق صفت شيطان را به أو داده است .
آنچه پس از اين فرموده است كه : ولقد كنّا مع رسول اللّه ( ص ) . . . تا مضص الجراح ، مراد آن حضرت اندك اندك آشنا كردن آنها به چگونگى أحوال خود وياران پيامبر أكرم ( ص ) است ، واين كه آنها در ركاب رسول خدا ( ص ) چگونه