[ شرح ]
در اين خطبه نكتههايى به شرح زير است :
( 21661 - 21658 ) 1 - خالقا ومعبودا هر دو حال ومنصوبند بنا بر معناى فعلى كه در سبحان وجود دارد ، يعنى اسبّحك خالقا ومعبودا ( تو را در حالي كه آفريننده ومعبودى تنزيه مىكنم ) ، اين سخن اشاره است به اين كه تنزيه وتقديس حقّ تعالى از هر دو نظر واجب است ، هم از نظر اين كه آفريننده خلايق است وهم به اعتبار اين كه معبود يگانه ومنزّه از داشتن شريك ومانند است ، زيرا چون اوست كه به تنهايى جهان هستى را پديد آورده وايجاد فرموده سزاوار است كه خلايق تنها أو را عبادت وپرستش كنند ، وتنزيه أو از اين كه چيزى با أو برابر ومانند باشد از هر دو جهتي كه گفته شد واجب است .
( 21691 - 21662 )
2 - بحسن بلائك عند خلقك خلقت دارا
بحسن كه جارّ ومجرور است متعلّق به خلقت مىباشد ، وواژه دار ، براي اسلام ومأدبه براي بهشت استعاره شده ومنظور از داعى پيامبر أكرم است ( ص ) واين تشبيهات در يكى از أحاديث نبوي آمده كه فرموده است : إنّ اللّه جعل الإسلام دارا والجنّة مأدبة والدّاعى إليها محمّدا يعنى خداوند اسلام را سرا وبهشت را ضيافت ومحمّد ( ص ) را دعوت كننده به سوى آن قرار داد ، جهت استعاره نخستين اين است كه اسلام پيروان خود را گرد مىآورد ومانند خانه از أهل خود حمايت مىكند ، وجه استعاره دوّم اين است كه در بهشت آنچه دلخواه است گرد آمده وهمه لذّات وخوشيها فرآهم شده است همان گونه كه در ضيافت ديده مىشود ، احتمال دارد كه مراد از دار ، سراى آخرت باشد زيرا محلّ اجتماع واستقرار است ، ومنظور از مأدبه يا مهمانى در اين سراى ، بهشت مىباشد . وواژههاى هشتگانه مشربا تا ثمارا و . . . كه منصوبند براي مأدبه تميزند ، وآشكار است كه اسلام وبهشت ودعوت به سوى آن ، آزمايش نيكويى است كه خداوند از آفريدگانش به عمل مىآورد ، ومعناى آزمايش خداوند متعال از بندگانش را پيش از اين شرح دادهايم ، يكى از شارحان گفته است : بحسن