سپس حضرت محمّد ( ص ) را بر تمام أنبياء أولو العزم اولويّت بخشيد ودر فضيلت آن بزرگوار فرمود :
وَكانَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ عَظِيماً
« 37 » وأو را پايان أنبياء وختم كمال پيامبران قرار داد وفرمود :
وَلكِنْ رَسُولَ اللَّهِ وَخاتَمَ النَّبِيِّينَ
« 38 » .
فايدهء چهارم : چهارمين فايدهاى كه در اين بخش از كلام امام ( ع ) وجود دارد اين است كه فرمود : وجعله اوّل جبلّته ؛ از اين عبارت چنين به نظر مىرسد كه آدم ( ع ) اوّلين موجود از نوع انسان بوده است كه پا در عرصه وجود نهاده واين كه معناى جملهء : والمخاطرة بمنزلته يعنى مستحق قرب ونزديكى بخداوند گرديد . واين كه فرمود : موافاة لسابق علمه ؛ اشاره به اين است كه تحقّق وجود آدم بر قلم قدرت وقضاى حتمي الهى گذشته بود وگريزى از ايجاد نبود .
فايده پنجم : قوله عليه السلام : فاهبطه بعد التّوبة آدم ( ع ) را پس از پذيرفتن توبهاش بر زمين هبوط داد . بعضي گفتهاند منظور از « آدم » نفوس نوع بشر است وپيش از اين ثابت شد كه نفوس بشرى امرى حادث است .
نظر ديگر اين است كه مقصود از آدم شخص اوّل از نوع انسان است .
توبهء قبل از هبوط توبهاى است كه فرزندان معصيت كار آدم در آينده از گناهان خود خواهند كرد وتوبهء بالقوّه آنها بالفعل براي خداوند معلوم است ، توبهء آنها پيش از سقوط كامل نفسانيشان از درجهء عرفان وتوجّه عميق به آباد كردن زمين وسرگرم شدن به كشاورزى وايجاد نسل مىباشد .
پيامبران ( ع ) از مباحات صرفنظر كرده وبمستحبّات مىپرداختند واهمّ كار أنبيا عبادت ومطالعه أنوار كبريايى حق بود ، وغفلت از خدا را گناه دانستند .
وبازگشت از غفلت را توبه مىشمردند . چنان كه پيامبر ( ص ) مىفرمايد : بنا بر اين ،
هامش
( 37 ) سوره نساء ( 3 ) آية ( 113 ) : فضل خدا بر تو اى پيامبر بزرگ است .
( 38 ) سوره احزاب ( 33 ) آية ( 40 ) : ولى تو رسول خدا وخاتم أنبيا هستى .