مرتبه سوّم ، علم وحكمت كه نتيجهء عقل وخرد مىباشد . چنان كه خداوند متعال فرموده است :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا قِيلَ لَكُمْ تَفَسَّحُوا فِي الْمَجالِسِ
« 21 » وباز مىفرمايد :
يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشاءُ وَمَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً وَما يَذَّكَّرُ إِلَّا أُولُوا الْأَلْبابِ
« 22 » ؛ حكمت را خداوند حيات ونور ناميده است . چنان كه خود مىفرمايد :
أَ وَمَنْ كانَ مَيْتاً فَأَحْيَيْناهُ وَجَعَلْنا لَهُ نُوراً يَمْشِي بِهِ فِي النَّاسِ كَمَنْ مَثَلُهُ فِي الظُّلُماتِ
« 23 » .
گرامى داشتى كه بيرون از وجود انسان قرار دارد نيز بر چند وجه است .
بتوضيح زير :
1 - مخلوقات ديگر را خداوند براي سود ومنفعت انسان آفريده وفرموده است :
هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً
« 24 » وباز فرموده است :
وَسَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً
« 25 » . خداوند زمين را فرش وآسمانها را بسان سقفي نگاهبان شما مقرّر فرمود وآنچه از زمين مىرويد رزق وروزى شما قرار داد . وابرهاى پر باران را ، براي بارورى گياهان به نقاط مختلفي فرستاد . چنان كه حق تعالى خود مىفرمايد :
اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَالْأَرْضَ وَأَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَراتِ رِزْقاً لَكُمْ وَسَخَّرَ
هامش
( 21 ) سوره مجادله ( 58 ) آية ( 11 ) : خداوند مقام ايمان آورندگان از شما را بلند وبه صاحبان انديشه درجاتى عنايت مىكند .
( 22 ) سوره بقره ( 2 ) آية ( 269 ) : خداوند به آن كه بخواهد حكمت مىبخشد وبه هر كس حكمت داده شود خير فراوانى داده شده است ، اين حقيقت را جز صاحبان خرد در نمىيابند .
( 23 ) سوره انعام ( 6 ) آية ( 122 ) : آيا كسى كه مرده بود وما أو را هدايت كرديم وبراي أو نوري قرار داديم كه با روشنايى آن در ميان مردم راه مىرود همچون كسى است كه در تاريكى قرار دارد ؟ !
( 24 ) سوره بقره ( 2 ) آية ( 29 ) : خداوند كسى است كه آنچه در روى زمين است براي شما آفريد .
( 25 ) سوره جاثيه ( 45 ) آية ( 13 ) : آنچه در آسمانها وزمين است به نفع شما رام كرده ودر اختيار شما قرار داد .