مىباشد وچنين به نظر مىرسد كه امام ( ع ) علّت بيان اين خطبه را خود رأيي مردم در عدم مراجعه به آن حضرت دانسته كه ناشى از تكبّر آنها در فراگيرى دانش واستفاده معنوي نبردن از محضر امام ( ع ) بوده است . راحت طلبي آنها موجب شد تا براي شناخت حقيقت دين به خود زحمتى ندهند ودر جهت دورى جستن از اشتباه تلاشى نكنند ورنجى را متحمل نشوند .
به اين دليل آنان را از گرفتار شدن به سرنوشت شوم ستمكاران مىترساند واز اين كه به دليل اختلاف آرا أساس دين را ترك كنند ونهايتا زمينهء هلاكت ونابودى خود را فرآهم آورند آنها را ، بر حذر داشته مىفرمايد : خداوند هيچ ستمگر روزگارى را درهم نشكست ، مگر پس از مهلت زياد وآسايش فراوانى كه به وى مرحمت فرمود ، وآنها بدان مهلت ورفاهى كه داشتند ، مغرور ودر خوشگذرانى ولذّت غرق شدند ، در نتيجة از آخرت رو برگردانيدند . وياد خدا را فراموش كردند وآماده ترك دستورات دين ، كه نظام جهان بر آن استوار است شده زمينهء هلاكت خود را آماده ساختند ؛ چنان كه خداوند متعال مىفرمايد :
وَإِذا أَرَدْنا أَنْ نُهْلِكَ قَرْيَةً أَمَرْنا مُتْرَفِيها فَفَسَقُوا فِيها فَحَقَّ عَلَيْهَا الْقَوْلُ فَدَمَّرْناها تَدْمِيراً
« 1 » .
امام ( ع ) براي تكميل وتأييد موضوع فوق مىفرمايد : خداوند شكست هيچ أمتي را جبران نكرد ، مگر بعد از سختيها ومشكلاتى كه تحمّل كردند . استوارى يافتن استخوان شكسته را استعاره بالكناية از نيرومندى بعد از ضعف وناتوانى آوردهاند . صدق اين حقيقت كه : پيروان أنبيا پس از ناتوانى نيرومند شدهاند ، روشن است . زيرا هر جمعيّتى كه به منظور يارى دين از أنبيا تبعيّت كردهاند ويا
هامش
( 1 ) سوره اسراء ( 17 ) آية ( 16 ) : آن گاه كه اراده كرديم مردم قريهاى را به علت گناهشان هلاك كنيم ثروتمندان را آزاد گذاشتيم . آنها فسق وفجور انجام دادند وبدين سبب سزاوار عذاب وكيفر شدند ، آنها را به گناهشان گرفته به بدترين صورت هلاكشان كرديم .