دليل آن كه امام ( ع ) بينايان وشنوايان وأهل عافيت را مورد خطاب قرار داده است آن است كه نامبردگان مصداق كامل مكلّف به انجام وظايف الهى هستند . بينايى وشنوايى را مجازا به معنى خردمندان به كار برده است . امّا اشارهء امام ( ع ) در عبارت فوق به صاحبان مال وثروت بدين لحاظ است كه بهرهمندان از مال دنيا بيشتر از ديگران سرگرم لذّت مىشوند واز پيمودن راه خداوند باز مىمانند .
كلمه « هل » در عبارت : « هل من مناص . . . » پرسش انكارى است ، بدين توضيح كه اى گناهكاران چه فكر مىكنيد ؟ ! آيا فرارگاهى يا پناهگاهى از كيفر خداوندى وجود دارد ؟ وآيا به سوى غير خدا پس از مرگ باز مىگرديد ؟ وآيا از اين كه دستورات الهى را ترك كرديد وأمور خلاف را انجام داديد در پيشگاه خداوند چه عذرى مىآوريد ؟ . لفظ « أم » در عبارت امام ( ع ) به عنوان معادل « هل » پرسشى به كار رفته است . معنى جمله اين مىشود كه : آيا از عذاب خداوند مىتوانيد فرار كنيد يا خير ؟
4 - امام ( ع ) سرگذشت قبر وبه خاك ماليده شدن صورتها را كه موجب تنفّر هر طبعى است ، تذكّر داده متوجّه مىسازد كه تمايل شديد بر جمعآورى مال زياد دنيا پيدا نكنند كه لزوما ، انسان روزى از مال دنيا جدا مىشود وبراي تلاش كنندهء در جمعآورى ، جز به اندازهء قامتش ، يعنى گور چيزى نصيبش نمىشود .
5 - با توضيح عواقب ناگوارى كه در انتظار انسان است ، حضرت مردم را متوجّه زمان انجام كارهاى شايسته وآنچه مىتوانند ، در رابطه با نجات خود انجام دهند ، مىكند ؛ وكلمهء « الآن » را كناية از زمان حيات گرفتهاند ؛ ومقصود از « خناق » مرگى است كه گلوى هر انساني را گرفته أو را به سوى خداوند مىبرد .
وجه شباهت مرگ ، به ريسمانى كه بر گلوى انسان مىافتد وأو را خفه مىكند اين است كه هيچ يك از اين دو مورد پسند انسان نيست .
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 567
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٥٦٧