( 11040 - 11038 ) 2 - « اى ياران من ، چنان كه پيراهن تمام بدن را فرو مىپوشاند ، شما آرامش وقرار وسكون را بر خود حاكم كنيد . » اين سخن امام ( ع ) نيز استعاره وجهت آن ، شمول وفراگيرى پيراهن وشكيبايى است ، كه جسم وجان انسان را ، در پوشش قرار مىدهد ، وفايدهء اين دستور كنار گذاشتن ضعف وسستى وترس از دشمن است ، زيرا اضطراب ودلهره ، موجب سستى مىشود ودشمن را به غلبه وپيروزى اميدوار مىسازد .
( 11059 - 11041 ) 3 - « اى ياران من ، به هنگام حملهء بر دشمن دندانهاى خود را به سختى بر هم بفشاريد وبىپروا بر خصم ، يورش بريد ؛ نتيجهء چنين برخورد قاطعى دشمن را عقب زده وشمشير آنها را در رسيدن به سرهايتان مانع مىشود . » دليل چنين دستوري ، اين است كه به هنگام فشردن دندانها بر يكديگر ، عضلات واعصاب متّصل به مغز صلابت يافته استوار مىشوند ، ضربت شمشير را بر دشمن كارسازتر ، رنج ومشقّت وضربهپذيرى را ، به حدّاقل مىرساند .
ضمير « انّه » در كلام امام ( ع ) به قرينهء فعل « عضّوا » به صدر عبارت باز مىگردد ومعنايى شبيه اين ضرب المثل كه : « هر كسى نيكى نمايد به خود نيكى كرده است » ، پيدا مىكند .
بعضي از شارحان نهج البلاغة ، دندان بر يكديگر فشردن را كناية از آرامش دل واز بين بردن اضطراب ودلهره دانستهاند . در اين صورت معنى لغوى وحقيقي « دندان بر يكديگر فشردن » منظور نشده است .
به نظر ما ( شارح ) اگر علتي كه براي اين امر در كلام حضرت آمده است « دندان فشردن شمشيرها را از مغزها دور مىسازد » را در نظر نگيريم ، اين معنى احتمالي به نظر مىرسد . ولى چون اين معنى با بيان علت سازگارى ندارد ، اين نظريه صحيح نيست .
( 11068 - 11060 ) 4 - « اى ياران من ، زره خود را چنان كامل كنيد ، كه به زانو برسد وبازوها را
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 385
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٣٨٥