حيله ونيرنگ فراوان است چنان كه خداوند متعال مىفرمايد :
الَّذِينَ يُوفُونَ بِعَهْدِ اللَّهِ وَلا يَنْقُضُونَ الْمِيثاقَ
« 1 » وباز مىفرمايد :
لَيْسَ الْبِرَّ أَنْ تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ
؛ « 2 » ودر ستايش وفاى به عهد مىفرمايد :
إِنَّ اللَّهَ اشْتَرى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ
، « 3 » وباز مىفرمايد :
إِنَّ الَّذِينَ يُبايِعُونَكَ إِنَّما يُبايِعُونَ اللَّهَ يَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَيْدِيهِمْ فَمَنْ نَكَثَ فَإِنَّما يَنْكُثُ عَلى نَفْسِهِ
. « 4 » در بدگويى ومذمّت مكر وفريب ، در روايت مىگويد : « با هر فريبكارى پرچمى است كه روز قيامت بدان شناخته مىشود . « 5 » » ( 8744 - 8738 )
قوله عليه السلام : ولا يغدر من علم كيف المرجع
سپس امام ( ع ) مىفرمايد : آن كه برگشتش را بسوى خدا بداند ، فريبكارى نمىكند . دانستن چگونگى بازگشت به سوى خداوند متعال وآگاهى يافتن بر منزلگاههاى سير وسفر إلى اللّه . وويژگيهاى آخرت كه آخرين مرحلهء سير ودار استقرار است ، بازدارندهء نيرومندى ، از انجام دادن اعمال پست واز آن جمله فريبكارى است .
اين كه امام ( ع ) مكر وفريب را به ناداني ، در باره معاد وبازگشت به سوى خداوند نسبت دادهاند ، براي اين است كه حضرت مىخواهند وفاى به عهد را ستوده وافراد را بر وفادارى نسبت ، به پيمانها ترغيب كنند .
( 8763 - 8745 )
سپس فرمودهاند ولقد أصبحنا في زمان إلى قوله الحيلة
« ما در بد روزگارى قرار داريم . . . » اين كه مردم روزگار ، گروهى فريبكارى را به جاى زيركى گرفته ، وبيشتر مردم اين فريبكاران را چارهجويان خوبى دانستهاند . براي بيان اين
هامش
( 1 ) سورهء رعد ( 13 ) آية ( 20 ) : مؤمنان كساني هستند كه به عهد خدا وفا كرده وپيمان را نقض نمىكنند .
( 2 ) سوره بقره ( 2 ) آية ( 177 ) : آنها كه وقتي پيمان بستند بدان وفا كنند .
( 3 ) سورهء توبه ( 9 ) آية ( 111 ) : چه كسى از خداوند وفا كنندهتر به عهد است .
( 4 ) سورهء فتح ( 48 ) آية ( 10 ) : هر آن كس كه پيمان را بشكند در حقيقت بر عليه خود اقدام كرده است وآن كه به عهد وفا كند بزودى پاداش بزرگى به وى خواهد رسيد .
( 5 ) لكل غادر لواء يعرف به يوم القيامة نهج البلاغة خطبه 200 .