( 7903 - 7876 ) إذا دعوتكم إلى جهاد عدوّكم . . . لا تعقلون اين كلام امام ( ع ) استدلالي است بر عليه آنها وسرزنشى است در بارهء اخلاق زشت كوفيان كه به هنگام فراخوانى آنان به جهاد از خود بروز مىدادند ، آن رذايل اخلاقى عبارت بود از :
ويژگيهاى ناپسند كوفيان
أول : به دليل ترسشان ، از مخالفت با دعوت حضرت ، ويا اقدام بر مرگ ، چشمانشان از حيرت وسرگردانى وتزلزل در كار به دوران مىافتد ، زيرا هم در تخلّف از فرمان امام ( ع ) وهم در اقدام بر مردن ، خطر بزرگى است ! حضرت حالت آنها را ، در دوران چشم حيرت زده ، وسرگردانى در كار ، به حالت غش وبيهوشى در حين مردن تشبيه كرده است كه شخص به دليل وضعيّت خاصّ پيشامد مرگ خود را فراموش مىكند ، وبه دردى كه بدان دچار آمده ، سرگرم مىگردد گفته حضرت مانند فرمودهء حق متعال است :
أَشِحَّةً عَلَيْكُمْ فَإِذا جاءَ الْخَوْفُ رَأَيْتَهُمْ يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ تَدُورُ
« 4 » .
صفت دوّم آنان اين بود ، كه پس از شنيدن دستور جهاد ، به شما نگاه مىكنند در حالي كه گويا عقلشان را از دست دادهاند . عبارت « يرتج » در موضع حال وفعل « تعمهون » عطف بيان براي فعل « يرتج » مىباشد . معنى جمله چنين مىشود : گويا انديشه وخردشان بسته شده وبه حيرت دچار شدهاند .
امام ( ع ) حالت مردم كوفه را به هنگام فراخوانى براي جهاد به حال كسى تشبيه كرده است كه آشفتگى عقلانى پيدا كرده باشد . بدين معنى كه در لبيك گويى به نداى حضرت ، به سرگردانى وترديد دچار مىشوند ، همچون ديوانهاى كه نداند چه جواب مىدهد .
هامش
( 4 ) سورهء احزاب ( 33 ) آية ( 19 ) : افرادى كه از جنگ مىترسند به تو نگاه مىكنند در حالي كه چشمانشان دوران برداشته مانند كسى كه بيهوشى مرگ فرو رفته .