حقوق من هم بر شما چنين است : به بيعتي كه با من كردهايد وفادار باشيد ؛ در حضور ودر غياب يكسان مرا نصيحت كنيد [ يعنى نسبت به من در حضور وغياب يكرنگ باشيد وآنچه را فراروى من مىگوييد ، در غياب من بگوييد ، اگر راهنمايى وهمفكرى است بايد يكسان باشد . هرگاه شما را به كارى فرا خوانم أجابت كنيد ؛ هنگامى كه به شما دستوري مىدهم فرمان بريد وأطاعت كنيد . »
[ شرح ] ( 7875 - 7834 )
بنا بر روايتي هنگامى كه امام ( ع ) از پيكار با خوارج فراغت حاصل كرد ، در همان محل نهروان بپاخاست واين خطبه را ايراد فرمود . پس از ستايش وثناى پروردگار خطاب به سربازان فرمود : حال كه خداوند متعال ، چنين نيكو شما را يارى كرد وبه پيروزى رساند ، بدون فوت وقت متوجّه دشمنان شام شويد در پاسخ حضرت عرض كردند : تيرهاى ما تمام شده وشمشيرهاى ما كند گرديده است . ما را به كوفه برگردان ، تا آرايش نظامى خود را سامان بخشيم وافرادمان را بازسازى كنيم ، شايد كه أمير مؤمنان ( ع ) بر تعداد ما ، به اندازهاى كه در اين نبرد به شهادت رسيدهاند ، اضافه كند ، تا از نيروى افراد تازه نفس كمك بگيريم .
حضرت در پاسخ به پيشنهاد سپاهيان اين آيهء شريفه قرآن را تلاوت كرد :
يا قَوْمِ ادْخُلُوا الْأَرْضَ الْمُقَدَّسَةَ الَّتِي كَتَبَ اللَّهُ لَكُمْ وَلا تَرْتَدُّوا عَلى أَدْبارِكُمْ
« 2 » سپاهيان ، با شنيدن اين سخن بر خلاف نظر حضرت بهانه آورند واستدلال كردند كه سرماى سختى است ونمىتوان به جنگ ادامه داد . امام ( ع ) فرمود ! واي بر شما اگر هوا براي شما سرد است براي دشمنان شما نيز سرد است ، سپس حضرت ، آيهاى كه گفتهء موسى ( ع ) را براي فرار از پيكار با دشمن نقل مىكند :
قالُوا يا مُوسى إِنَّ فِيها قَوْماً جَبَّارِينَ
« 3 » ، تلاوت فرمود .
هامش
( 2 ) سوره مائده ( 5 ) آية ( 21 ) : اى قوم وارد سرزمين مقدسي شويد كه خدا وعدهء فتح آن را داده وپشت به حكم خدا نكنيد .
( 3 ) سوره مائده ( 5 ) آية ( 22 ) : قوم موسى گفتند در آن سرزمين مقدس گروهى ستمگر هستند .