گرفتن انتقام بود . ولى تهديد صليبيان شهر به ويران سازى اماكن مقدس و كشتن مسلمانان در بند ، وى را از اين تصميم باز داشت و پذيرفت كه مسيحيان در مقابل پرداخت سربها از شهر بيرون روند .
بهدنبال آن افراد دارا و توانگر سربهاى خويش را پرداختند و آزاد شدند . كسانى هم كه توان اين كار را نداشتند به عنوان بنده فروخته شدند . در اين هنگام شمارى ازتوانگران مسلمان و مسيحى دخالت كردند و شمار بسيارى از اسيران را خريدند و آزاد كردند . به جز شمارى چند از افراد ناتوان و بيمار به كسى اجازهء اقامت در شهر داده نشد . مؤسسههاى دينى مسيحيان در شهر ويران گرديد . قبة الصخره و مسجدالاقصى مرمّت شد و به مناسبت بزرگداشت اين واقعهء عظيم بيمارستانها و مدارس فراوانبنا گرديد . حضور اميران ايوبى و اقدام آنها به ساخت بناهاى فراوان بر شكوه اين روز افزود . همهء مسلماناندر آن روز شادمان بودند . به دنبال آن ، شهرهاى فلسطين كه در دست مسيحيان بود يكى پس ازديگرى به تصرف صلاح الدين در آمد . تنها چيزى كه در دست آنها باقى ماند انطاكيه ، طرابلس و چند شهر و دژ كوچك ديگر بود « 1 » .
بد نيست كه در اينجا سخن رانسيمان را نيز دربارهء رفتار مسلمانان درهنگام فتح قدس بياوريم ، كه مىنويسد : « مردان پيروز افرادى شريف و با مروّت بودند . درست در همانجا كه در 88 سال پيش فرنگان از درياى خون گذشتند ، حتى يك خانه به يغما نرفت و به يك جاندار آسيب نرسيد . به امر صلاح الدين سربازان خيابانها و دروازهها را زير نظر گرفتند و از هر گونه دستاندازى احتمالى به جان و مال مردم جلوگيرى به عمل آورند . . . به زودى مردم به صورت دو رشتهء طولانى شهر را پشت سر نهادند . يك گروه آنها كه يا به دست خود يا از بركت تلاشهاى « باليان » ، فديهشان داده شده بود و آزاد بودند ؛ و يك گروه آنها كه از عهدهء پرداخت فديه بر نيامده و به اسارت مىرفتند . حال اينان چنان رقتانگيز بود كه العادل به پيشگاه برادر شتافت و درخواست تا به پاس خدمات وى هزاران تن از اسيران را به دو بخشد .
صلاحالدين التماس برادر را بر آورد و او بىدرنگ آزادشان كرد . بطريق ( كشيش ) هراكليوس
هامش
( 1 ) . همان ؛ نيز ر . ك . تاريخ تمدن اسلام و عرب ، ص 414 ؛ كاملابناثير ، ذيل حوادث سال 583 ؛ سرگذشت فلسطين ، زعتير ، اكرم ، ترجمهء اكبر هاشمى رفسنجانى ، بى تا ، بى نا ، بى جا ، ص 67 - 68 ؛ تاريخ اورشليم ، ص 218 - 219 .