قاآنى شيرازى ( 1222 - 1270 ه . ق )
ميرزا حبيب متخلّص به « قاآنى » در شيراز متولّد شد . پدرش ميرزا محمد على شاعر بود و « گلشن » تخلص مىكرد . قاآنى در عهد جوانى سفرى به خراسان كرد و در آنجا به تحصيل علوم و ادبيات و به سرودن شعر پرداخت . در آغاز تخلّصش « حبيب » بود ، سپس به اشارت حسنعلى ميرزا شعاع السلطنه حاكم خراسان تخلّص « قاآنى » اختيار كرد . قاآنى سپس به تهران رفت و در آن ديار از شهرتى بسزا برخوردار شد . قاآنى در قصيده و غزل و مسمّط و ترجيعبند مهارت داشت . « پريشان » قاآنى به شيوهء گلستان سعدى است .
ديوانش چاپ شده است .
« * » در منقبت هزبر السالب ليث الغالب على بن ابيطالب ( ع )
بجز لب تو كزو گفتِ شكّرين خيزد * كه ديده لعل كزو جوى انگبين خيزد
عجب ز سادگى سرو بوستان دارم * كه پيش قامت موزونت از زمين خيزد
قد تو سرو بود طرّهء تو مشك اگر * ز سرو ماه برويد ز مشك چين خيزد
زهر زمين كه فتد عكس عارض تو برو * قسم به جان تو يك عمر ياسمين خيزد
هزار بيشه هژبرم چنان نترساند * كه آن غزال غزلخوانم از كمين خيزد
ولى به آهوى چشمت قسم كه نگريزم * هزار لجّه نهنگم گر از كمين خيزد
بدا به حالت ابليس كاو نمىدانست * كه گوهرى چو تو از كان ماء وطين خيزد
بر آستان تو ترسم فرشته رشك برد * به نالهيى كه مرا از دل حزين خيزد
چو شرح گوهر اشكم دهد بجاى حروف * ز نوك خامه همى گوهر ثمين خيزد
چه قرنها گذرد تا قران زهره و ماه 126 * اثر كند كه قران تو بىقرين خيزد
هامش
( * ) ديوان حكيم قاآنى ، با مقدّمه و تصحيح ناصر هيرى ، تهران ، 1363 ه . ش