خواجوى كرمانى ( ولادت 689 ه . ق )
كمال الدين محمود متخلّص به خواجو از گويندگان بنام قرن هفتم و نيمه اوّل قرن هشتم هجرى است . وى در كودكى به كسب علوم متداول زمان و دريافتن رموز شعرى پرداخت ؛ پس از مدّتى به شيراز رفت و از آنجا به نقاط ديگر ايران نيز مسافرت نمود . در طول سفرهايش به حضور علا الدوله سمنانى كه از بزرگان صوفيهء عصر بود راه يافت و از او كسب فيض كرد .
خواجو سالهاى آخر عمر خود را در كرمان و شيراز گذراند و ظاهراً در سال 753 ديده از جهان فرو بست . ديوان اشعارش علاوه بر قصايد و غزليّات مشتمل بر مثنويهايى است كه به سبك نظامى ساخته و خمسهاى دارد .
كليّات اشعار خواجو چاپ شده است .
« * » [ قاضى دين رسول ، خازن گنج بتول ]
قُرطهء زر چاك زد لعبت سيمين بدن * اشك ملمّع فشاند شمع مرصّع لگن
دانه گاورس چيد باز سپيد سحر * داغ گلستان بماند در دل زاغ و زغن
طاير طاووس بال كرد نشيمن به باغ * گلرخ بستان فروز گشت چمان در چمن
طارم شش روزه شد رشك رياض بهشت * حقّهء پيروزه گشت دُرج عقيق يمن
ز آتش خور برفروخت عرصهء ميدان چرخ * چون زتف تيغ گيو قلب سپاه پشن
جوهرى چرخ چون لؤلو لالا خريد * داد زر مغربى درّ ثمين را ثمن
دهر معربد كشيد خنجر تيز از نيام * چرخ مشعبد فشاند سونش لعل از دهن
خيمهء پيروزهگون يافته سيمين ستون * شمسهء زر رشته تاب بافته زرّين رسن
يوسف گلروى چرخ رسته ز چنگال گرگ * ليك به خون كرده رنگ لاله صفت پيرهن
صبح مسيحا نفس از ره بام آمده * ساغر زرّين به چنگ چون صنمى سيم تن 31
هامش
( * ) ديوان كامل خواجوى كرمانى ، با مقدّمهء مهدى افشار ، انتشارات زرّين ، تهران