عتبة بن مسعود و خارجة بن زيد . شاعرى دربارهء ايشان مىگويد :
إذا قيل من في العلم سبعة أبحر * روايتهم ليست عن العلم خارجة
فقل : هم عبيد اللّه عروة قاسم * سعيد أبو بكر سليمان خارجة
- هرگاه بپرسند كه چه كسانى مصداق هفت درياى علم مىباشند و روايت آنان بيرون از علم و آگاهى نيست .
بگو : ايشان عبارتند از : عبيد اللّه ، عروه ، قاسم و سعيد ، أبو بكر ، سليمان و خارجه .
و شاعر ديگرى مىگويد :
ألا كل من لا يقتدي بأئمّة * فقسمته ضيزى عن العلم خارجة
فحدهم : عبيد اللّه ، عروة ، قاسم * سعيد ، سليمان ، أبو بكر ، خارجة « 1 »
- بدان كه هر كس از ائمهء اهل بيت عليهم السلام پيروى نكند ، بهرهء او از علم بسيار اندك و ناچيز است نمونهء آنها كه پيروى كردند عبارتند از : عبيد اللّه ، عروه ، قاسم ، سعيد ، سليمان ، أبو بكر و خارجه .
شايان ذكر است كه بعضى از اين دانشمندان از كسانى بودند كه نزد امام زين العابدين عليه السلام شاگردى كرده و از او حديث و فقه آموخته بودند ؛ بخصوص سعيد بن مسيّب كه يكى از راويان حديث آن حضرت و از ملازمان او بود ؛ بسيارى از مسائل حلال و حرام را از او آموخت . « 2 » به هر حال حيات علمى در عصر امام عليه السلام شبه معدوم بود ، مسلمانان در عوض آن سرگرم احزاب سياسى بودند كه به نوعى بر حكومت اموى و دست يازيدن به خيرات كشور كمك مىكرد .
( 1 )
حيات ادبى
اما طبيعت مخصوص و ويژگيهاى حيات ادبى همان است كه شعراى آن زمان در شعر خود بيان مىكنند ؛ آن هم متأسّفانه هيچ مشكلى از مشكلات آن
هامش
( 1 ) ابو الفداء .
( 2 ) حياة الامام محمد الباقر : 2 / 130 .