( 1 ) 1 - مساوات بين عرب و غير عرب ( موالى ) در تمام حقوق و واجبات و از ميان بردن موانعى كه حكومت اموى براى برترى عرب به ديگران و اختصاص هر نوع امتياز به ايشان ايجاد كرده بود و بعضى از مستشرقان بر آنند كه مختار با مساواتى كه بين عرب و غير عرب به وجود آورد ، خدمتى به اسلام كرد و زمينه را آماده كرد تا بعدها بين گروههاى غير عرب نيز مساوات برقرار شود . « 1 » فلهوزن ، معتقد است كه مختار شايستهء ستايش است ، چون او از ديگران زودتر دريافت كه آن چنان اوضاع و احوال ، ماندنى نيست ؛ زيرا تنها قوم عرب ، در آن دولت از حقوق مدنى كامل برخوردار بود ، و اگر مختار به هدف اصلى خود جامهء عمل پوشانده بود دولت عربى را نجات داده بود . « 2 » و خرطوبى مىگويد : مختار كسى است كه روح قوّت و حيات را در حزب غير عرب ( موالى ) گسترش داد و مقام آنان را بالا برد و با آنها رفتار عادلانه داشت و از ايشان دفاع كرد و آرزوها و آرمانها در ميان آنها گسترد و براى بهبود اوضاع سياسى و اجتماعى و اقتصادى ايشان فعاليت كرد و مردم غير عرب ( موالى ) را برداشتن اين حقوق در سراسر حكومت اموى و عباسى واداشت . « 3 » و شايان ذكر است كه مردم غير عرب ( موالى ) ستون فقرات حكومت مختار را تشكيل مىدادند و او نيز وظايف مهم دولت خود را به آنان واگذار كرد و سرلشكرى سپاه خود را به خاطر اطمينانى كه به اخلاص آنان داشت به ايشان واگذاشت .
( 2 ) 2 - خونخواهى امام حسين ( ع ) - مختار نهضت بزرگ خود را به طمع سلطنت و حبّ رياست و پادشاهى به وجود نياورد - آنگونه كه بعضى از حاسدان او را متهم كردهاند - بلكه او در پى خونخواهى امام شهيد ابو عبد اللّه الحسين عليه السّلام بود و دلش از خشم و كين نسبت به خائنان جنايتكار از قاتلان امام حسين عليه السّلام مشتعل بود و همين كه زمام امور را به دست گرفت
هامش
( 1 ) دائرة المعارف اسلامى : 3 / 765 چاپ فرانسه .
( 2 ) المختار : ص 6 .
( 3 ) المختار : ص 6 .