سال در كتابش نوشته است . « 1 » پس از آن به اردبيل آمده و به سال 988 درگذشته است .
3 - يكى از مهمترين آثار او كتاب تاريخى تكلمة الاخبار است كه رخدادهاى دنياى اسلام را تا سال 978 نگاشته و از نظر متن شباهت زيادى با كتاب تاريخ جهانآرا قاضى احمد غفارى كاشانى دارد ؛ گرچه غفارى ، بيشتر به بيان تواريخ و جزئيات پرداخته ، اما رنگ و بوى كتاب عبدى بيك بيشتر ادبى است . « 2 »
آثار ديگر عبدى بيك ، مجموعهاى از آثار منظوم است كه هر كدام با نامى خاص ، اختصاص به حوزهء مشخصى دارد . از آنجا كه عبدى بيك يك شاعر مورخ است ، شعر را وسيلهاى براى بيان تاريخ و جغرافيا قرار داده و در بسيارى از اشعارش ، به وصف محلات و باغهاى قزوين و يا رخدادهاى تاريخى نشسته است . بحث از ارزش تاريخى اشعار عبدى بيك كه ضمن آنها به بسيارى از جنگها و نبردها و تحولات ديگر پرداخته ، بايد در جاى ديگرى دنبال شود .
در عين حال ، به دليل علاقهاش به شعر عرفانى ، به پيروى از نظامى و امير خسرو دهلوى و ديگر شاعران حكيم ، شعر عرفانى هم فراوان سروده و از داستانهاى عارفانه و عاشقانه براى بيان عقايد عرفانى خود بهره جسته است . سر جمع مجموعهء اشعار او را 54947 بيت دانستهاند . « 3 »
وى بيشتر اين اشعار را به درخواست شاه طهماسب و يا براى وى سروده و در همه جا به نيكى از او ياد كرده و از انعامات او در حق خود ياد نموده است . بسيارى از مجموعههاى شعرى او را خاورشناسان شوروى سابق چاپ كردهاند . از آن جمله مىتوان به اين آثار اشاره كرد : دوحة الازهار ، مظهر الاسرار ، جوهر فرد ، آيين اسكندرى ، ليلى و مجنون ، هفت اختر ، جنة الاثمار ، زينة الاوراق و صحيفة الاخلاص و . . .
4 - عبدى بيك افزون بر توجه به تاريخ ، حكمت ، عرفان و اخلاق و نيز وصفهاى جغرافى فراوانى كه از باغات قزوين دارد ، اشعار ستايشى از شاه طهماسب و نيز اشعارى در حكمت سياسى نيز آورده است . در اين اشعار كه بسيارى از آنها در آيين اسكندرى و نيز مظهر الاسرار آمده ، مىكوشد تا راه و رسم حكومت ، هدف از حكومت ، برخورد با رعايا و تكيهاش بر عدالت را به عنوان مهمترين نقطه عطف در سياست اسلامى نشان دهد . شايد نقل يك نمونه از اشعارش در اينجا مناسب باشد و آن شعرى است كه دربارهء عدالت سروده و از عدل الهى به عدالت اجتماعى و سياسى منتقل گشته ، از لزوم مراعات حقوق
هامش
( 1 ) . شيرازى ، عبدى بيك ، تكلمة الاخبار ، صص 127 - 128
( 2 ) . بنگريد به مقدمهء دكتر نوايى بر تكلمة الاخبار ، ص 22 - 30
( 3 ) . بنگريد ، مقدمهء مظهر الاسرار ، صVII