( 11 ) ديدگاههاى سياسى عبدى بيك شيرازى ( م 988 ) دربارهء شاه طهماسب صفوى ( م 984 )
درآمد بحث
1 - شايد از عنوان بالا چنين برداشت شود كه قرار است تا در اين نوشتار هر آنچه را كه عبدى بيك شيرازى ، شاعر و اديب معروف قرن دهم هجرى ، دربارهء شاه طهماسب سروده است ، مرور كنيم ؛ در حالى كه چنين چيزى مورد نظر نيست . آنچه مقصود ماست ، آن است كه برخى از ويژگىهاى سياسى شاه طهماسب را كه نقشى مؤثر در مشروعيت و مقبوليت وى ميان عامّهء مردم و نيز فرهيختگان آن عصر داشته ، از زبان عبدى بيك دريابيم . اهميت اين بحث ، هم به لحاظ شخصيت شاه طهماسب است كه از سال 930 تا 984 بر سرزمين ايران حكمرانى كرده و در ميان صفويان ، چهرهاى متديّن و متشرّع از خود برجاى گذاشته و هم به لحاظ اهميت نكاتى است كه عبدى بيك به عنوان يك شاعر ، عارف و در ضمن كارمندى عالىرتبه با سابقهء خدمت بيش از چهل سال در اين دولت عنوان كرده است . اين نوشته در كنار نوشتهء پيشين كه دربارهء صائب بود ، مىتواند اهميت شعر سياسى دورهء صفوى را از يكسو و نقش آن در بيان معتقدات سياسى عامهء مردم نشان دهد .
2 - خواجه زين العابدين على مشهور به عبدى بيك شيرازى و متخلص به نويدى ، از شاعران ، حكيمان ، اديبان و دبيران دولت صفوى است كه بخش مفيد زندگيش را در دوران طهماسب سپرى كرده است . شرح حال وى به تفصيل در مقدمهء بيشتر آثار منظوم او كه در مسكو به چاپ رسيده و نيز در مقدمهء تكملةالاخبارش كه به كوشش عبد الحسين نوايى در سال 1369 چاپ شده ، آمده است . وى از دههء چهل قرن دهم هجرى ، در دفتر خانهء همايون مشغول خدمت به دستگاه ادارى شاه طهماسب بوده و به همين دليل ارتباطى نزديك با شاه داشته است . خود وى در كتابش آورده است كه تا سال 973 به كار اشتغال داشته و در اين سال « در يوم السبت عشرين شوال ، اين بندهء ضعيف از منصب استيفاى مال خاصهء شريفه عزل گشته ، به درويشى مقرّر گشت » . در اين باره ، مادهتاريخى نيز در ذيل رخدادهاى همان