مسرور ساخته تخم احسان و اكرام در ضماير طوايف انام منتشره گردانيد ، لاجرم صيت نصفت و مكارم اخلاق و محاسن آداب و بذل و احسان در اطراف ممالك و اكناف مسالك منتشر گردانيده نظم و نثرى كه شعراى سخن آفرين و فضلاى بلاغت آيين در دار السّلطنهء هرات ، كه منشأ مستعدّان آفاق است ، به نام وى بر صحايف روزگار و جرايد ليل و نهار نگاشتهاند مسوّدات و مؤلّفات آن به اقطار آفاق و اطراف امصار و بلاد رسيده تا انقراض زمان مثبت خواهد ماند ، مصرع :
« از هر چه بماند به جهان نام خوش است »
، بيت :
طاق كسرى گِل شد و تاج « 1 » فريدون خاك خورد * نام عاشق همچنان بر هر در و ديوار هست
از جمله مصنّفاتى كه به نام نامى وى بر صفحهء روزگار ثابت است تاريخ « حبيب السّير » است كه افصح المتأخرين و عمدة المورّخين خواندمير ، كه از احفاد [ 148 الف ] افضل المتقدّمين و قدوة المورّخين امير خواند صاحب « روضة الصفا » است ، به اسم نامىاش تأليف نموده به صلاة وافره و ادرارات متكاثره محظوظ و بهرهور گرديده از توجه ضمير مراحم پذيرش بر مدارج عليّه و مراتب سنيّه صعود نمود . آن مجموعهء مفيد مشتمل است بر مجملى از ابتداى خلق عالم تا اواسط پادشاه صفوى انتساب كه در آن زمان خاتم شاهان دوران بوده در ايران . از جمله خيرات و مبرّاتش آنكه در ماه رمضان المبارك در مدارس و خوانق و ساير ابواب البرّ تحقيق نمودى و از طلبه و مساكين آنكس كه استعداد طبخ و خريدن اسباب طعام از وى مفقود بوده زياده بر آنچه در آن ماه كفاف وى بودى ، دادندى . بر اين قياس در اوايل زمستان بر محتاجان و مفلسان عور جامههاى پنبهدار و پوستينهاى حرارت شعار ارزانى داشتى و مقرّر نموده بود كه مريضان محتاج اسباب علاج و ما يحتاج اشربه و اغذيهء متنوع از شربتخانه و حويج خانهاش برده متكفّلان آن دو محلّ مستند به حكم مجدّد نگردند .
ايضا شخصا در هر سه چهار روز در اطراف و جوانب بلده و بلوكات هرات تفحّص نموده غريبى يا متوطّنى بىمعونت كه فوت شده باشد و از متروكات وى آن مقدار نمانده كه به تجهيز و تكفين او وفا نمايد او را غسل داده و كفن
هامش
( 1 ) ف : نام .