اعتقاد به قضا و قدر الهى يكى از اعتقادات مسلم اسلامى است ، زيرا آيات و روايات بسيارى بر آن تصريح دارد .
قرآن كريم مىفرمايد :
إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْناهُ بِقَدَرٍ
. « 1 » گاهى تصور مىشود كه اعتقاد به قضاوقدر الهى با مختار بودن انسان منافات دارد ، ولى با تأمل بيشتر روشن مىشود كه قضاوقدر الهى ، نه تنها مستلزم مجبور بودن انسان نيست ، بلكه بايد گفت ، مختار بودن انسان خود تجلّى قضا و قدر خداوند است ، زيرا قدر الهى جز اين نيست كه هر موجودى با ويژگىهاى خاصى آفريده شده است . ويژگى انسان نيز اين است كه در كارهاى خود قدرت تصميمگيرى و حق انتخاب دارد .
قرآن كريم مىفرمايد :
وَ الَّذِي قَدَّرَ فَهَدى
« 2 » يعنى هدايت لازمهء تقدير الهى است ، و انسان - علاوه بر هدايت تكوينى ، از هدايت تشريعى برخوردار است . و هدايت تشريعى بر پايهء اختيار استوار است .
إِنَّا هَدَيْناهُ السَّبِيلَ إِمَّا شاكِراً وَ إِمَّا كَفُوراً
قضاى الهى نيز به معناى قوانين حتمى و سنّتهاى تخلفناپذير حاكم بر نظام آفرينش است . نظام حتمى و حاكم برحيات انسان اين است كه كارهاى خود را از طريق آگاهى و اراده انجام دهد .
بديهى است آنگاه كه انسان بر انجام كارى تصميم قطعى بگيرد ، و آن را اراده كند ، و هيچگونه مانعى از وقوع آن وجود نداشته باشد ، آن كار به طور قطع تحقق خواهد يافت . اين قطعيت ناشى از اختيار و ارادهى انسان است ، و هيچگونه
هامش
( 1 ) . قمر / 49 .
( 2 ) . اعلى / 3 .