معلوم و آشكار شده است . روشن است كه چنين معنايى مستلزم جهل و تبدل رأى است . و اين معنا در مورد خداوند محال است . خداوند با علم ازلى و تخلفناپذير همهچيز را مىداند ، و در ارادهى الهى تبدل و تغيير راه ندارد . در احاديث ائمة طاهرين عليهم السّلام بر نادرستى بدا به اين معنا در حق خداوند تصريح و تأكيد شده است .
چنانكه امام صادق عليه السّلام فرموده است : « من زعم انّ اللّه عزّوجلّ يبدو له في شيء لم يعلمه أمس فابرأوا منه » « 1 » : از كسى كه عقيده دارد براى خداوند چيزى را كه ديروز نمىدانسته آشكار شده است ، تبرّى بجوييد .
در حديث ديگر فرموده است : « خداوند همهچيز را پيش از آنكه اراده كند و انجام دهد مىداند . چيزى براى خداوند آشكار نمىشود مگر اينكه آن را مىدانسته است . بدائى از روى جهل در خداوند راه ندارد » . « 2 »
با توجه به احاديث يادشده روشن مىشود كه بدا در مورد خداوند در حقيقت ابدا و اظهار است ، يعنى آنچه را خداوند از قبل مىداند ، ولى براى انسان معلوم نيست ، خداوند آن را اظهار و آشكار مىسازد ، و بدا ناميده شدن آن به اين اعتبار است كه در مقام فعل الهى نمايان مىگردد . اگرچه در ذات الهى جهل و تغيير راه ندارد .
همانگونه كه قرآن كريم در مورد مراقبتهاى غيبى خداوند از پيامبران براى آن كه در ابلاغ وحى به بشر از خطا مصون بمانند فرموده است :
لِيَعْلَمَ أَنْ قَدْ أَبْلَغُوا رِسالاتِ رَبِّهِمْ
« 3 » : تا خداوند بداند كه آنان رسالتهاى پروردگارشان را ابلاغ
هامش
( 1 ) . بحار الأنوار : 4 / 11 .
( 2 ) . همان : ص 121 .
( 3 ) . جن / 28 .