( 995 )
ص 250 ، سطر 11 : قمه
[ ق م ] ( اسم ) . ميان سر ، فرق سر .
( از ناظم الاطباء ) .
( 996 )
ص 250 ، سطر 20 : هماورد
[ ه ما و ر د ] ( اسم ) . چون دو كس باهم جنگ كنند هر يك مر ديگرى را هماورد باشد چون همتا و هم كوشش « 1 »
( از برهان قاطع ) .
[ ص 251 ]
( 997 )
ص 251 ، سطر 10 : سمند
[ س م ن د ] ( صفت ) . نام رنگى است مايل بزردى مر اسب را . « 2 » ( از ناظم الاطباء ) .
( 998 )
ص 251 ، سطر 16 : اوچ كليسا
[ عو چ ك لى سا ] ( اسم خاص ) . نام كليساى معروفى است به ايروان كه در 278 ورستى تفليس قرار دارد « 3 » اين كليسا را « اوچ ميآدزين » نيز مىنامند . - سالتيكوف « 4 » روسى مشاهدات خود را ازين كليسا چنين شرح مىدهد : « وضع آن عمارت بسيار عجيب و غريب مينمود . ديوارهاى آن همه منبت كارى و خطوط عجيبه داشت . كشيش اينجا كه مرد پير متعارفى بود براى ما قدرى پنير بز و سرشير گاوميش و شراب و ساير غذاهاى ديگر حاضر نمود . بعد از صرف ناهار از آنجا مراجعت به منزل نموديم . « 5 » »
هامش
( 1 ) - اين كلمه از « هم » ( پيشوند اشتراك ) + « آورد » ( جنگ ) تشكيل شده است .
( 2 ) - گاهى اين نام بر اسب صاحب رنگ مايل بزردى اطلاق مىشود . در لغت فرس آمده : سمند اسب زرده بود .
( 3 ) - از جغرافياى قفقاز نسخهء خطى كتابخانهء ملى به شماره 2
( 4 ) - سالتيكوف در 1838 ميلادى ازين محل ديدن كرده و بناى آن را بسال سيصد و سه ميلادى نسبت مىدهد .
( 5 ) - كشميش اف شرح رفتن نادر را باوچ كليسا چنين مىآورد : « روساى روحانى و كشيشان آنجا با لباس رسمى خود تا در كليسا باستقبال آمده بهره ياب تقبيل ركاب شدند . نادر وارد كليسا شد و برجى را كه در وسط كليسا بنا شده بود و عيسويان آن را مقدس مىدانستند تماشا نموده شرحى از تفاصيل آن از رؤساى مذهبى سؤال نمود . پس از آن رؤساى مزبور مشغول عبادت و دعا شده نادر هم با كمال دقت اصغاء مىكرد و بعد از ختم عبادت سيصد عدد مسكوك طلا از جيب فتوت خود باوچ كليسا برسم اعانه اعطا و با كمال رأفت و عطوفت روحانيين را فردا فرد وداع فرمود و موقع حركت اظهار كرد كه با كمال اطمينان و طيب خاطر زندگى نموده از هيچ جهت وحشت نداشته باشيد ، زيرا كليساى شما بمنزلهء خانهء من و در تحت حمايت من است . احدى را قدرت ايذاء و مزاحمت شما نيست و فرمانى مشتمل بر اينكه احدى را حق نزديك شدن به آن مكان و اذيت و آزار ساكنين آنجا نيست نوشته در كليسا گذاشت » . ( از كتاب كشميشاف نسخهء خطى كتابخانهء ملى بشمارهء 162 ) . - آبراهام كرتى« Abraham de Crete »كشيش معروف اوچ كليسا آمدن نادر را به اوچ كليسا و رفتارى كه نسبت بكليسا كرد و 450 روبل روسى كه بكليسا و خليفه داد بتفصيل شرح مىدهد بكتاب « تاريخ من و نادر ، پادشاه ايران » رجوع شود .