و كوهسار زده عازم مقصد گرديد . بعد از ورود به سملقان انقلاب در مزاج هوا راه يافته ، شروع ببارش و آنچه درين خم سربسته بود ، آغاز تراوش كرد . فقدان آذوقه و ذخيره و عليق نيز علاوهء علّت باران گشته ، چون سبزه و علف پا از دامن صحرا كشيده ، و مزارع براى جنود سليمانى از خانهء مور دانهء وام مىكرد ، تا شهرك گرايلى ، كه پنج و شش منزل بود ، بده دوازده روز طىّ و اكثر دواب از گرسنگى از رفتار بازمانده ، پى شدند . بسيارى از اسباب اهل اردو در همانجا حين عبور از آبها بباد فنا رفت . از آنجا كه هر شدّتى با رخائى قرين و هر خزانى را بهارى در آستين مىباشد ، بعد از ورود بشهرك گرايلى دامنهء صحرا چون دامن گلچين لبريز سبزه و رياحين بود ، اردوى همايون را در آنجا افاقه حاصل و ايّام عسرت و تعب زائل شده ، هر روز خديو هفت اقليم بناى حركت بيك فرسخ و نيم قرار داده ، بتأنى طى مسافت كرده ، چند روزى در جانب شمالى رود گرگان « 1 » سمت دشت نصب خيام ظفر احتشام گشت ، تا دواب از كار مانده به حال آمدند . در ان مكان عريضهء خوانين و سركردگان ، كه مأمور به جاروتله بودند ، به نظر اقدس رسيد مشعر بر اينكه بسرپنجهء اقبال و بازوى قوى نيروى بخت بىزوال خاقان بيهمال آن طائفه را گوشمال بليغ داده ، ابواب دمار و هلاك بر روى ايشان گشودهاند .
توضيح اين مقال آنكه : لكزيه جاروتله بتقلّب و تهوّر معروف و بفسادانگيزى موصوف ، و نشيمن ايشان در سمت جنوبى كوه البرز واقع گشته ، و آن كوه از جبال مشهور جهان و در بلندى سركوب چرخ گردون است . خوانين و سركردگان بعد از آنكه از موقف اعلى مرخّص گشته بودند ، در پانزدهم ذى الحجهء وارد كنار رودخانهء قانق 1286 شده ، و آن طايفه سه موضع را كه موسوم به جار ، و جاوخ 1288 و آقزىپر 1287 مىباشد استحكام داده ، در هريك
هامش
( 1 ) - در نسخهء « ح » : « جرجان »