اقدامهاى پيامبر ( ص ) در زمينهء حفر خندق
پس از تصويب كردن خندق در شوراى دفاعى ، رسول خدا ( ص ) بىدرنگ اعلام بسيج عمومى كرد و تمام كسانى كه قادر به انجامكار بودند ، موظف به حضور در جبهه شدند .
آن حضرت خود نقشهء خندق را با در نظر گرفتن تمام جنبههاى نظامى ترسيم كرد .
مسلمانان روزها سرگرم كار بودند و شبها به خانه مىرفتند . رسول خدا ( ص ) نيز بر بالاى تپهاى نزديك خندق چادر زد و شبها آنجا مىماند ، در حالى كه طول روز را علاوه بر نظارت ، دوشادوش مسلمانان كار مىكرد . « 1 » نظارت بر كار ، بسيار دقيق بود و كسى به خود اجازه نمىداد مسيرى را كه پيامبر ( ص ) تعيين كرده بود ، تغيير دهد . حتى سلمان فارسى كه طراح خندق بود ، بر خلاف دستور رفتار نمىكرد . « 2 » طول خندق ميان مسلمانان تقسيم شده بود و هر ده نفر بايد چهل زراع حفر مىكردند . « 3 »
پيامبر خدا ( ص ) دامنهء كوه سلع را لشكرگاه ساخت تا اگر دشمن از خندق عبور كرد ، دفاع براى مسلمانان آسان باشد . نزديكى به اين كوه يك فايدهء ديگر نيز داشت . سپاهيان مسلمان سنگهاى كوه را در راه دشمن مىريختند كه حركتشان كند شود . علاوه بر آن از اين سنگها به عنوان سلاح نيز عليه دشمن استفاده مىشد .
گر چه يهوديان بنىقريظه با مسلمانان ، پيمان عدم تعرض داشتند ، ليكن بيم آن مىرفت كه از پشت به مسلمانان حمله كنند . از اين رو ، پيامبر ( ص ) به تعدادى از رزمندگان دستور داد به مدينه بروند و با آمادگى كامل مراقب كار بنىقريظه باشند و از زنان و كودكان نيز مراقبت كنند . اين در حالى بود كه آنها را در كوشكهايى قابل دفاع جاى داده بودند . « 4 »
نگهبانان طول شب را بيدار بودند و چند سواره بر پاسدارى آنان نظارت داشتند . آنها علاوه بر كار نگهبانى عرض خندق را نيز بررسى مىكردند و اگر در نقطهاى عرض
هامش
( 1 ) - مغازى ، مترجم ، ج 2 ، ص 333 - 336 و 340 .
( 2 ) - بحارالانوار ، ج 20 ، ص 189 .
( 3 ) - تاريخ پيامبر اسلام ، دكتر آيتى ، ص 352 .
( 4 ) - مغازى ، ج 2 ، ص 338 .