غطفان پيشنهاد كرد كه در ازاى يك سوم خرماى مدينه ، دست از جنگ بردارد . آنان نيز پذيرفتند ، ليكن مسلمانان با وجود همهء دشواريها به اين كار رضايت ندادند . يكى از بزرگان اصحاب به پيامبر ( ص ) گفت : اگر اين اقدام بر اساس وحى نيست ، ما به آن راضى نيستيم . حضرتش نيز نظر آنها را پذيرفت و فرمود : من ديدم همهء اعراب يكدل شده ، قصد جنگ با شما را دارند ، اين بود كه با خود گفتم اين عده را راضى كنم و با آنها نجنگم .
اين برخورد مسلمانان بر هيبت و شكوهشان در چشم دشمن افزود و آنها را در كار جنگ سست كرد . « 1 »
علل پيروزى مسلمانان
پيروزى مسلمانان مرهون چند عامل بود كه مهمترينشان بدين شرح است :
1 - فرماندهى حكيمانه رسول خدا ( ص ) : جنگ خندق نسبتاً طولانى بود و قدرت فرماندهى رسول خدا ( ص ) در آن به خوبى آشكار گشت . تلاش شبانهروزى ، تصميمات درست و بموقع و تدابير ويژهء نظامى آن حضرت باعث شد كه دشمن مغرور و تا بن دندان مسلح با خوارى محاصرهء مدينه را ترك كند . يكى از زيباترين كارهاى آن حضرت به كار بستن اصل خدعه و فرستادن نعيم بن مسعود براى ايجاد تفرقه در صفوف دشمن بود . نعيم با زبان آورى و نيرنگ بازى موفق شد مشركان و يهوديان بنىقريظه را نسبت به يكديگر بدبين سازد و اتحادشان را بر هم زند . « 2 »
2 - دلاورى حضرت على ( ع ) : تعدادى از سواران سپاه شرك در يك نوبت موفق شدند از خندق بگذرند و اين امر خطرى جدى بود ؛ بويژه آنكه پهلوان نامدار عرب ، عمروبن عبدود نيز در ميان مهاجمان بود . امير مؤمنان ( ع ) با وى جنگيد ، او را كشت و مشركان را مجبور به فرار ساخت . روشن است كه اگر عمرو كشته نمىشد سپاه كفر از خندق مىگذشت و فاجعهاى بمراتب خطرناكتر از احد پيش مىآمد .
هامش
( 1 ) - السيرة النبويه ، ج 3 ، ص 234 .
( 2 ) - براى آگاهى بيشتر ر . ك . مغازى ، ج 2 ، ص 362 - 364 .