اين ادعيه را براى خلق و مردم عادى گفتهاند و هرگز زبان حال خودشان اين نبوده است ! ! . علت اصلى تضرع امام على ( ع ) آن است كه آن روح بزرگ خود را در مرتبه جبروتى مىديد و لذا نيازهايى هم كه آن روح در آن مرتبه و آن عالم احساس مىكند متناسب با آن ميزان از درك و معرفت است و اصلًا قابل قياس با احساس نيازهايى كه انسانهاى محدود و محصور در عالم ناسوت و دنيا مىكنند نيست . بنابراين ، « ظلمت نفسى » از زبان على ( ع ) يك معنا دارد ، همچنان كه از زبان يك متربى معمولى ، معنايى ديگر . احساسى كه يك انسان نابغه از عقبماندگى دارد با احساس فردى معمولى از عقبماندگى تفاوت دارد . بنابراين ، ميزان سنجش انسانها به ميزان و نوع نيازهايى است كه احساس مىكند . ( صحيفه نور )
در نظام تعليم و تربيت اسلامى ، يك متربى آگاه به همان اندازه كه معرفت و آگاهى بيشتر نسبت به جهان هستى و انسان پيدا مىكند ، به همان نسبت احساس نياز او و ميزان اضطراب او جهت نيل به مطلوب بيشتر است و لذا به نيايش و دعا ، گرايش بيشتر و عميقترى دارد . براى چنين متربى ، نيايش به معناى درخواست ما يحتاج براى زندگى فعلى مادى نيست ، بلكه نيايش متعالى ، خواستن نيازهاى متعالىتر از حيات فعلى است . متربى آگاه در نظام تعليم و تربيت اسلامى كسى است كه فاصله ميان « آنچه هست » با « آنچه بايد باشد » در او زياد است . چنين متربى مسلماً همواره اضطراب ، اشتياق ، تشنگى و احساس نياز در او زياد است و بالتبع نيايش مىكند . نيايش در نظر چنين
تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد ( ع ) بررسى اجمالى نكات تربيتى دعاى مكارم الاخلاق ( فارسى ) — صفحة 39
مساهمون: محمد جواد لياقتدار
ص٣٩