ششم : توبه يعنى بازگشت و در واقع اين بازگشت و رجعت نتيجه و محصول يك شورش انقلابى است كه انسان عليه خود انجام مىدهد . خاصيت تربيتى توبه به قدرى شفابخش است كه باعث تجديد حيات انسان مىشود . امروز اگر برخى جوانان به ويژه در مغرب زمين دچار بيهودگى و تشويش خاطر و پوچى مىشوند دليل مهم آن است كه ملجأ و پناهگاه معنوى ندارند كه به آن پناه ببرند و لذا يا خود را سرگرم بازىها و امور سرگرم كننده مىكنند و يا بر اثر كثرت ناراحتى و پوچى دست به خودكشى مىزنند . ( در باب توبه و ارزشهاى روانى و تربيتى آن شايسته است مقاله جداگانه و مستقلى نگاشته شود . ) والدين و به طور كلى مربيان لازم است توجه كنند كه اگر خداى قادر متعال و صاحب نعمت و خالق تمام موجودات و نيز « غافر الذنب و قابل التوب » ( قرآن كريم ، سوره مؤمن ، آيه 3 ) است ، يعنى آمرزنده و پوشاننده گناه و پذيرنده بازگشتها است ، آنها نيز بايد چنين باشند و طورى رفتار نكنند كه جوان و نوجوان و به طور كلى متربى آنها به صرف گناه و لغزشى كه از آنها سر مىزند از ترس والدين به خانه بازنگشته و راه فرار را در پيش گيرند .
هفتم : از عبارت « ما لى بعد ان حكمت على نفسى الّا فضلك » كه معنايش اين است كه « بعد از آنكه پشيمان شدم و خود را محكوم كردم هيچ پناهى جز فضل و بخشش تو ندارم » بايد الهام گرفت و لغزشكاران نادم را هر چند گذشته سياهى داشته باشند ، بايد با آغوش باز پذيرفت . قرآن نيز سفارشى مهمتر در اين زمينه دارد و مىفرمايد : « فان تعفوا و تصفحوا و تغفروا فانّ الله غفور رحيم » ( قرآن كريم ، سوره تغابن ، آيه 14 ) پس اگر گذشت و
تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد ( ع ) بررسى اجمالى نكات تربيتى دعاى مكارم الاخلاق ( فارسى ) — صفحة 203
مساهمون: محمد جواد لياقتدار
ص٢٠٣