آن اين است كه آن شيء كمياب در حالت توانايى قرار گرفته و رسيدن به آن سخت و مشكل است ( العزيز : المنيع الذى لايُنال و لا يغالب و لا يُعجزه شى و لا مِثل له ) ( قريشى ، علىاكبر ، قاموس قرآن ، 1352 ، ج 4 ، ص 338 ) . و شايد بدان معنا باشد كه شيء يا فرد عزيز به قدرى بر وجود آدمى تسلط و سيطره پيدا كرده كه تمام وجود او را تسخير نموده و لذا در عين حال دوست داشتنى شده است . لغت « عزيز » از همان ريشه عزز است و يكى از اسماء حسنى الهى است و به معنى توانا و قادر است . در مجموع آمده كه عزيز فرد توانايى را گويند كه مغلوب نمىشود و به عبارت ديگر ، كسى است كه اگر اراده كارى را بكند چيزى بر او ممتنع نيست . به طور نسبى انسان نيز اگر به مقامى برسد كه بر نفس اماره خود كه به اصطلاح « ناخود » او است چيره شود و افسار نفس به دست عقل بيفتد و انسان بر آن حاكم شود اين فرد عزيز است و قادر به هر كارى كه عقل دستورش دهد مىباشد . آيا رسيدن به چنين مقامى خود از اهداف والاى هر مؤسسه آموزشى و آموزش و تربيتى نمىتواند باشد ؟ ! روش رسيدن به آن مقام را هم عرض كرديم كه همانا تسلط بر « ناخود » و عدم اطاعت از نفس اماره است . اما آفت اين روش چيست ؟ امام ( ع ) آفت را تكبر و به خود باليدن مىداند كه در واقع انسان با رسيدن به مقام چيرگى و تسلط بر نفس ممكن است كبر او را بگيرد و در واقع ادعاى خدايگانى بنمايد و يا به نحوى دچار عجب و خودبينى شود . ( از ورود در بحث كبر و تكبر و معناى آن و مراتب و انواع آن كه در كتب اخلاقى به طور مفصل آمده خوددارى مىكنيم ) .
تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد ( ع ) بررسى اجمالى نكات تربيتى دعاى مكارم الاخلاق ( فارسى ) — صفحة 124
مساهمون: محمد جواد لياقتدار
ص١٢٤