نهايى كه همانا عبوديت خداوند است نمىباشد ( و حتى در اسلام اين امر اگر در راه خدا و براى حفظ بىنيازى از ديگران باشد جهاد در راه حساب مىشود ) ( به حديث نبوى « الكاه لعياله كالمجاهد فى سبيل الله » توجه كنيد ) . اما اگر زندگى به قدرى براى انسان سخت و طاقت فرسا شود كه شبانه روز مجبور به تلاش براى كسب روزى شود خوب مسلماً فرصت و حال و توان كمترى براى عبادت دارد و اين از بىتوفيقى انسان است و لذا امام سجاد ( ع ) هم در اينجا به طور ضمنى و كلى و هم در فرازهاى بعدى ( فرازهاي 10 ، 12 ، 27 ، 23 ، 24 ، 26 ) اين مطلب را تأكيد مىكنند . اما آفت آن چيزى بود كه فى نفسه پرداختن به آن فسادآور است مثل عجب ، دروغ و . . . .
الهام از صفات الهى
درادامه فراز فوق امام نكات تربيتى مفيدى را يادآور مىشوند كه بدون توضيح اضافى بدان اشاره مىشود :
اولًا در پنج عبارت فوق امام از صفات خداوند بهره مىجويند و از خداوند طلب توفيق مىكنند مثل صفات غنّى ، عزيز ، رب و . . . و اين يك اصل تربيتى كلى در نظام تعليم و تربيت اسلامى را به ما گوشزد مىكند و آن « تأسى از الگو » مىباشد . كه توضيح و شرح اين اصل تربيتى را در ذيل فرازهاى بعدى كه به طور مشخصتر به اين مطلب اشاره دارند ، موكول مىكنيم . ثانياً در پنج عبارت مذكور امام پنج هدف تربيتى و پنج روش
تعليم و تربيت از ديدگاه امام سجاد ( ع ) بررسى اجمالى نكات تربيتى دعاى مكارم الاخلاق ( فارسى ) — صفحة 121
مساهمون: محمد جواد لياقتدار
ص١٢١