گفتار هشتم چگونه دربار بآرامش گراييد ؟ . .
در اين گفتار سخن رانده مىشود از پيشامدهاى سه ماهه ، از زمان كشته شدن اتابك تا هنگاميكه زمينه به آشوب ميدان توپخانه آماده گرديد .
دلسوزى نابجاى مجلس باتابك
كشتن اتابك يك شاهكارى بشمار است ، و چنان كه خواهيم ديد اين شاهكار دلهاى درباريان را پر از بيم و ترس گردانيد ، و جايگاه آزاديخواهان را در ديده بيگانگان والاتر ساخت ، و پس از همه اينها ، كارها را به راه ديگرى انداخته يك دور نوينى براى تاريخ جنبش مشروطه باز كرد . عباس آقا جانبازى بسيار مردانهاى نمود .
اتابك با آن راه نيرنگى كه پيش گرفته بود جنبش آزاديخواهى را در همان آغازش ، ناانجام گزاردى ، و آشوب و درهمكارى بسيار بميان انداخته توده ايران را بيكبار بىآبرو گردانيدى . بدترين دشمنان كسيست كه در جامعه دوستى رخ نمايد و آن هم چون اتابك مرد آزموده كهنكارى باشد . عباس آقا با خون سرخ خود آزاديخواهان را رو - سفيد گردانيد .
ليكن شگفت است كه دار الشورى خود را بيگانه گرفته ، نمىخواست به اين جانبازى گرانبهاى آنجوان ارجى گزارد . بلكه هواخواهان اتابك چيرگى نموده ميخواستند آقاى خود را يك مرد نيكوكار و يك وزير دلسوز نشان داده ، عباس آقا را يك آدمكش سياهكار بازنمايند .
شب يكشنبه نهم شهريور ( 22 رجب ) كه آنداستان رو داد ، فردا از آغاز روز ، دو سيد و بسيارى از نمايندگان در حياط بهارستان گرد آمدند ، و دربارهء پيشآمد بگفتگو پرداختند تلگراف پايين را كه نمونه انديشه مجلس است بانجمنهاى شهرها فرستادند :
« تلگرافخانههاى عموم ولايات بحكام و انجمنهاى ايالتى و ولايتى اطلاع بدهند » « ديروز ( 11 ) ماه اتابك اعظم وزير داخله براى معرفى وزراء جنگ و عدليه حسب الرسم » « بمجلس شورايملى حاضر شده بعد از انعقاد مجلس دو ساعت از شب رفته در بيرون بهارستان »