تسلّط امويان بر عراق ، براى سركوبى هرگونه نهضت و جنبش ، ارتشى مجهّز بر كوفه گماردند . اين ارتش عمدتاً متشكّل از شاميان بود كه بسيار كارساز و موجب رعب مردم و تقويت حكومت مىگرديد .
حكومت شام براى ادامهء سلطهء خود در عراق ، علاوه بر درآمد و منافع مالى كوفه ، به موقعيّت سوقالجيشى و نظامى آن براى نفوذ در شرق مملكت اسلامى آن روز نظر داشت . براى اين منظور ، كوفه بهترين پايگاه به حساب مىآمد . « 1 » و هميشه نيرويى آماده و جنگجويانى مزدور از طرف حكومت ، بهطور آماده باش ، براى سركوبى انقلابها ، بهخصوص قيام علويان و خوارج و ديگر مخالفان وجود داشت . « 2 » حجّاجبنيوسف ، والى سفّاك عراق ، به كمك همين ارتش توانست شهر واسط را بنا كند و آن را پايگاهى نظامى قرار دهد . « 3 »
وجود اين لشكر بزرگ در كوفه و دخالت مؤثّر در سركوب قيام ، يكى از علل شكست قيام زيد عليه السلام بود .
2 - نقش جاسوسان و عوامل نفوذى
علّت ديگرى كه سبب از هم پاشيدن نهضت شد ، وجود تعداد زيادى از جاسوسان و عوامل نفوذى دشمن در ميان انقلابيان بود كه تمام اخبار و اطّلاعات نهضت را به دشمن گزارش مىكردند . اين عامل در شكست تمام نهضتها بسيار مؤثر بوده و هميشه دولتها بودجهء زيادى را صرف تشكيل سازمانهاى جاسوسى مىكردهاند . به عنوان نمونه معاوية بن ابوسفيان تشكيلات جاسوسى و اطّلاعاتى داشت و بدينوسيله شيعيان
هامش
( 1 ) - فتوح البلدان ، ابى الحسن بلاذرى ، ص 288 .
( 2 ) - كامل ابن اثير ، ج 5 ، ص 204 .
( 3 ) - همان ، ج 4 ، ص 496 .