شد و مورخان بزرگى چون محمد امين قزوينى ، جلال الدين طباطبايى ، عبد اللّه لاهورى ، شيخ غياث لاهورى در اين بخش مشغول به كار بودند و برخى از آثار تاريخى به فارسى ترجمه گرديد . علاقهء شاه جهان به تاريخنويسى سبب شد كه بازار اين رشته گرم و جوش و خروشى ايجاد شود و آثارى چون پادشاهنامه قزوينى ، شاه جهان نامهء طباطبايى يزدى ، مرآة الفتوح ملا طغراى مشهدى ، مجالس السلاطين محمد شريف دكنى ، آثار شاه جهان يا اخبار جهانگيرى محمد صادق دهلوى ، از آن جمله است . و خوشنويسانى چون شكر اللّه شيرازى ، عبد الرشيد ديلمى ، مير محمد مقيم تبريزى و شاعرانى چون حكيم كاشانى ( همدانى ) صائب تبريزى ، حاذق گيلانى ، سعيداى گيلانى ، امّى شيرازى ، باقياى نائينى و صدها اديب و فقيه و شاعر و حكيم كه در دربار شاه جهان در رفت و آمد بودند . رك :
( تاريخنويسى فارسى در هند و پاكستان ، ص 283 به بعد ؛ نگاهى به ادب فارسى در هند ، ص 463 به بعد ؛ دايرةالمعارف فارسى )
ص 132 س 16
محيى الدين محمد اورنگ زيب عالمگير ، سومين فرزند شاه جهان و ششمين پادشاه مقتدر امپراتورى تيمورى هند در پانزدهم ذىقعدهء 1027 ه . ق . متولد شد . مادرش ارجمند بانو و ملقّب به ممتاز محل بود . در كودكى نزد معلمانى چون مولانا سيّد محمد قنوجى ، مولانا هاشم گيلانى ، ملا مؤمن بهارى ، ملا شيخ احمد و ملا شفيعاى يزدى ملقب به دانشمند خان به فراگرفتن علوم قرآنى و دانش آن روز پرداخت . در سال 1068 ه . ق . بر پدر شوريد و با كمك برادرش آگره را متصرف شد و پدر را زندانى كرد ، برادران را از سر راه تاج و تخت برداشت و با قدرت تمام به توسعهء قلمرو خود پرداخت . در سال 1071 ه . ق . قبايلى كه نقاط مرزى بنگال را مورد تعرض قرار داده بودند سركوب نمود و دزدان دريايى پرتغالى را از اراكان پس رانده و بندر چيتاگانگ را تصرف كرد . در سال 1075 ه . ق . شورش شيواجى را در دكن فرونشاند . در سال 1072 ه . ق . افغانان را كه دست به شورش و غارتگرى زده و جنگ را به صورت مبارزه بر عليه امپراتورى تيمورى درآورده بودند سرانجام با لشكركشى اورنگ زيب در سال 1098 ه . ق . مجبور به اطاعت شدند . در سال 1092 ه . ق . اكبر پسر عالمگير بر پدر شوريد ، امّا نتوانست كارى انجام
ايران در زمان شاه صفى و شاه عباس دوم ( فارسي ) — صفحة 672
مساهمون: محمد يوسف واله قزوينى اصفهانى
ص٦٧٢