مكه را پر كرده بود ، حيات اسلام را در بستر تاريخ تداوم مىبخشيد . آن زمان قبلهء مسلمانان بيتالمقدس بود ، اما مسجدالحرام و كعبه مقامى بس و الا و ارجمند داشت .
رسول خدا صلى الله عليه و آله در سال سيزدهم بعثت ، به دعوت مردم يثرب به آن شهر رفت و مكه را براى مدتى كوتاه در اختيار مشركان قرار داد . هفت سال بعد توانست براى مدت سه روز به قصد انجام عمره به مكه آيد و سرانجام ، در سال هشتم هجرت ، اين شهر را كه مركز توحيد ابراهيمى بود از لوث وجود مشركان نجس و بتها پاك سازد .
در سال دوم هجرت ، قبلهء مسلمانان از بيتالمقدس به سوى كعبه تغيير كرد و اين نشان داد كه مكه و كعبه پايگاه اصلى اسلام بوده و خواهد بود . اين اقدام ، علاوه بر پيروزى فرهنگى بر يهود ، پيروزى بر قريش نيز بود كه كعبه را در انحصار خود و عقايد شرك آلودشان قرار داده بودند . در واقع با اين حركت ، دين ابراهيم كه اساس آيينهاى توحيدى بود ، به معناى واقعى احيا گرديد .
رسول خدا صلى الله عليه و آله با پيروزى بر قريش ، مكه را با همهء عظمتى كه داشت ، مركز دولت خويش قرار نداد . دليلش آن بود كه به انصار ، اين ياران ديرين خود ، قول داده بود تا در كنار آنها بماند و ماند .
رسول خدا صلى الله عليه و آله در خانهاش در كنار مسجد النبى صلى الله عليه و آله رحلت كرد و در همان نقطه كه درگذشت ، مدفون شد ؛ جايى كه قلب بيش از يك ميليارد مسلمان براى زيارت آن مىتپد .
پيش از آن كه در بارهء مسجد الحرام و تاريخچه آن سخن بگوييم ، روا است شرحى كوتاه از تاريخ شهر مكه در دورهء اسلامى بيان كنيم :
تاريخ مكه پس از اسلام
پس از استقرار دولت اسلامى در مدينة النبى ، مكه از جهت دينى ، موقعيت ممتازى يافت و آن اين بود كه به سال دوم هجرت ، كعبه قبلهء مسلمانان شد و هر مسلمانى مكلّف بود در هر نقطهاى از جهان كه زندگى مىكند ، براى نماز به سوى مسجد الحرام