از جنوب به سمت شمال دور مىزدند و از آنجا وارد مىشدند . در سمت بنىقريظه ، يعنى جنوب شرقى نيز امكان ورود نبود ؛ زيرا در آن ناحيه ، بنى قريظه سكونت داشتند و آنان به دليل قرارداد و پيمانى كه با مسلمانان بسته بودند ، اجازهء عبور دادن سپاه مشركان به مدينه را نداشتند .
بنابراين ، راه نفوذ سپاهيان مشرك به مدينه ، منحصر به قسمت شرقى كوه احد بود كه آغازِ يك منطقهء باز و زراعى بود . درست به همين دليل است كه در جنگ خندق نيز مشركان مكه ، نه از جنوب ، بلكه از همين قسمتهاى شمالى يا به عبارتى ، شرق كوه احد وارد مكه شدند . آنان وقتى به دليل وجود خندق ، راه نفوذشان بسته شد ، در انديشهء راه نفوذ از منازل بنىقريظه افتادند .
مسير رسول خدا صلى الله عليه و آله از مدينه تا احُد
مسيرى كه اكنون به نام « طريق سيدالشهدا » شهرت دارد ، به طور تقريبى ، همان مسيرى است كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و يارانش براى نبرد با دشمنان مشرك ، از مدينه تا احد طى كردند . فاصلهء دقيق ميان مسجد نبوى با كوه ، حدود پنج كيلومتر و نيم است . در اين مسير ، در سمت راستِ لشكرِ اسلام ؛ يعنى شرق مدينه ، حرّهء شرقى قرار داشت و در سمت غرب ، كوه سلع . پس از كوه سلع تا كوه احد ، زمين نخلستانى و زراعى بود كه تا دامنهء احد ، در شمال ، امتداد داشت .
دو طايفهء مهم در بخشى از مسير مدينه تا احد زندگى مىكردند . نخست طايفهء بنىعبد اشهل كه رسول خدا صلى الله عليه و آله توقفى در محلهء آنان داشتند . مسجد اين طايفه همان مسجدى است كه به نام « مسجد البُحير » يا « مسجد الأسواف » يا « مسجدالسجده » شهرت داشته و اكنون به نام « مسجد ابوذر » معروف است . « 1 »
پس از آن ، يك بناى كوچك معروف به شيخين ، متعلق به يك پيرزن و پيرمردى
هامش
( 1 ) . درباره اين مسجد نك : المدينة بين الماضى و الحاضر ، صص 329 - 326 ؛ التحفة اللطيفه ، ج 1 ، ص 67