منطقهء قبا است ؛ جايى كه رسول خدا صلى الله عليه و آله در جريان هجرت از مكه به مدينه ، ابتدا به آن ناحيه وارد شد . بنابراين ، جاى اين پرسش هست كه چرا مشركان مكه ، در جريان جنگ احد ، از شمال وارد اين شهر شدند نه از جنوب ؛ يعنى قبا ؟
اين نكته را هم بايد يادآورى كرد كه در كنار كوه « سَلْع » ، دو تپه يا كوهك بوده كه آن را « ثنيّةالوداع » مىناميدند . اين محل ، براى بدرقه و وداع مسافرانى بود كه به شام عزيمت مىكردند يا از آنجا باز مىگشتند . روشن است كه تبوك و در امتداد آن شام ، در شمال مدينه قرار دارد ، پس طبيعى است كه اين مسير ، محل ورود و خروج مسافران شامىِ مدينه باشد . اكنون پرسش اين است كه چرا سپاهيان مشرك كه در جنگ احد و احزاب از مكه به مدينه مىآمدند ، به جاى اينكه از قبا وارد شوند ، اين شهر را دور مىزدند و از شمال به محدودهء مدينه نفوذ مىكردند ؟
پاسخ اين پرسش اين است كه شهر مدينه در حصارى نعل گونه يا به شكل
« U »
قرار داشت و كوه و سنگلاخ - منطقهء حَرّهاى - و خانه بود . تنها يك راه نفوذ ، آن هم در قسمت شمالى شهر ؛ يعنى قسمت بالاى نعل وجود داشت و حدّ فاصل ميان احد و سلع بود . و بايد گفت كه در اين بخش ، هيچ گونه مانع طبيعى موجود نبود .
استثناها و به عبارت ديگر ، راههاى نفوذ جزئىِ ديگرى هم در بخشهاى جنوبى - جنوب شرقى - مدينه بود و مهمترين آن ، ناحيهاى بود كه بنىقريظه سكونت داشتند . البته در ناحيهء ديگرِ جنوب نيز ، با وجود حرّهء قبا كه اشاره به همان مناطق سنگلاخى است ، راه سخت ديگرى نيز براى عبور و مرور انفرادى مسافران يافت مىشد و آن همان راهى است كه رسول خدا صلى الله عليه و آله و مهاجران مكه ، در جريان هجرت ، به تدريج از آنجا به شهر مدينه وارد شدند و ابتدا به محلهء قبا آمدند .
نكتهء مهم آن است كه مدخل ورودى شهر در ناحيهء قبا ، توان عبور دادن يك لشكر مجهّز سه هزار نفرى مشركان را نداشت . به همين دليل ، آنان بايد از راهى مىآمدند كه چنين منطقهء سنگلاخى در برابر آنان نباشد . به علاوه ، آنان نياز به يك منطقهء باز براى جنگ با مسلمانان را داشتند كه تنها در شمال مدينه يافت مىشد . از اين رو ، بايد شهر را