ارائه داد . چند پروفسور آلمانى ، پس از امتحان و مقايسه ، به اين نتيجه رسيدند كه تطاوى درست مىگويد : « دانشمندان اسلامى در قرن سيزدهم ميلادى اشتباه جالينوس را كشف كردند و به بهترين شكل آن را تصحيح كرده بودند . ابننفيس طبيب ، اولين كسى بود كه انديشه گردش خون را پرورد . او اين انديشه را چهارصد سال قبل از هاروى انگليسى و بيش از سيصد سال قبل از زروت اسپانيايى اثبات كرده بود ؛ مردى كه درباره او گفته مىشود روى زمين نظير نداشت و از ابنسينا كه بگذريم ديگر هم طراز او نيامد » .
ابننفيس در شرح خود بر قانون فى الطب ابنسينا آورده است : « از آنجا كه توليد روح [ زنده ] يكى از وظايف قلب است و از آنجا كه روح از مقادير زيادى خون تصفيه شده تشكيل شده به همراه اختلاط زياد با مواد هوايى لازم است كه قلب هم خون تصفيه شده داشته باشد و هم هوا ، از اينرو روح از اختلاط اين دو به وجود مىآيد . . . . خون پس از آنكه در اين حفره ( راست ) تصفيه مىشود بايد به حفره چپ انتقال يابد ؛ جايى كه روح [ زنده ] توليد مىشود . اما راه عبورى بين دو حفره ، آن طور كه جالينوس گفته ، وجود ندارد . چون ماهيت قلب در اين ناحيه محكم است و هيچ راه عبور مرئى و نه نامرئى وجود ندارد . از اينرو ، خون پس از آنكه تصفيه شد بايد در سرخرگها به سمت ريه بالا رود تا حجم آن گسترش يابد و با هوا مخلوط شود . . . و ممكن است به سياهرگى راه يابد كه آن را به حفرهء چپ قلب منتقل مىكند . » « 1 »
6 . ديدن اجسام
نخستينبار زكرياى رازى ثابت كرد پديده ديدن نتيجه خروج شعاع نور از چشم به سمت جسم موردنظر نيست ، بلكه عكس آن صحيح است ؛ يعنى شعاع نور از جسم به سمت چشم مىرود . رازى در اين مورد نظريه اقليدس را رد كرد . البته تصحيح نهايى اين مطلب از لحاظ طبى و ردّ نظريات جالينوس دراينباره به دست ابنسينا صورت گرفته است ، اما كسى كه توانست پديده ديدن را از نظر فيزيكى ثابت كند ابنهيثم ( 430 - 354 ق / 1039 - 965 م ) ، در اوايل قرن پنجم ، بود .
هامش
( 1 ) . زيگريد هونكه ، فرهنگ اسلام در اروپا ، ج 2 ، ص 115 - 110 .