دارد ؛ جزء اول آن در ده بخش ( مقاله ) درباره نظريهها و اصول پزشكى و جزء دوم در ده مقاله درباره درمان بيمارىهاست . اين كتاب از نخستين دايرة المعارف هاى پزشكى و از جامعترين و منظمترين اين دايرة المعارف هاست كه با عنوان
Pantegi
و
Regalis dispositio
يا
Liber reguis
به لاتين ترجمه شد . تقسيم كتاب به دو بخش جداگانه نظرى و عملى به نوشتههاى پزشكى بعدى جنبه عمومى بخشيد .
پيش از نگارش تشريح بدن انسان به فارسى ، به قلم ابن الياس ، گويا در سال 792 ق / 1390 م ، در جهان اسلام هيچ كتاب كالبدشناسى مصورى از تمام بدن انسان تأليف نشده بود .
تشريح بدن انسان با نامهاى التشريح بالتصوير ، تشريح منصورى ، تشريح الابدان ، شرح البدن و رساله فى علم التشريح نگارش منصور بن محمد بن احمد بن يوسف بن الياس شيرازى ، نواده جلالالدين احمد بن يوسف بن الياس ، طبيب و فقيه معروف شيرازى است . نويسنده كتاب دانشمند و پزشك پارسى نگار سده هشتم و نهم هجرى در شيراز و معاصر خواجه حافظ شيرازى بود . اين كتاب همچنين از نظر تصاوير كالبدشناسى دربردارنده دقيقترين و بيشترين تصاوير كالبدشناسى تا آن زمان بود . اين كتاب در 798 ق / 1396 م براى اميرزاده ضياءالدين پير محمد بهادرخان ، پسر ميرزا جهانگير پسر تيمور حكمران فارس ( 812 - 796 ق / 1409 - 1394 م ) ، نگاشته شده است .
كتاب اينگونه آغاز مىشود : « شكر و سپاس پادشاهى را سزد و حمد و ثناى بىقياس خالقى را رسد كه در خلقت انسان دقايق حكمتش بىپايان است و حقايق قدرتش برون از حد و بيان . . . . » يكى از ويژگىهاى با اهميت كتاب تصاوير ششگانه مرتبط با مقالات كتاب است ( شكلهاى 7 - 3 ) نفوذ تشريح منصورى را مىتوان آشكارا در تشريح البدن شروانى ( 1041 ق / 1632 م ) ، پزشك عثمانى ، و نيز در كتابهاى تشريح فارسى و هندى ( شكل 7 ) ديد . اين كتاب از 1264 ق / 1848 م ، در هندوستان بارها چاپ سنگى شده است . « 1 »
هامش
( 1 ). G . A . Russel , " Ebn Elyعs " Encyclopaedia Iranica , A . J . Newman , La Science dans le Monde Iranian , p . 253 - 271 ; http : / / www . nlm . nih . gov /http : / / library . wellcome . ac . uk / doc WTL 039191 . html .