الدبيلات و نواصير المقعدة و اشباه ذالك داخلة تحت النوع الذى هو قرحة الردية ؛ امراضى كه سرانجام به سل مبدل مىشود مانند ورم كليهها و خراجات عظيمه و دبيلات و نواصير مقعد همه در ذيل قُرحهء شُش [ سل ] مىآيد . « 1 »
7 . سل مفصلى
سل مفصلى وضعيتى است كه گاهى بر اثر عفونت با باكترى توبركولوس داكتيليتيس « 2 » ايجاد مىشود و درپى آن ، مغز استخوان به طرف كناره استخوان جذب و زير پوشش استخوان انباشته مىشود و به تغيير در ساختمان استخوان مىانجامد و چنين به نظر مىرسد كه گويا استخوان با هوا پر شده است . رازى براى اولين بار در عالم طب به سل مفصلى انگشتان « 3 » اشاره و آن را توصيف كرده است . « 4 »
8 . لَقوه
درد عصب سه قلو ، نوعى بيمارى عصبى است كه باعث ايجاد دورههاى درد شديد در ناحيه صورت مىشود . عصبى از مغز در اين بيمارى درگير مىشود كه حس صورت ، جمجمه ، دندانها ، دهان و بينى را تأمين مىكند .
ابوعلى سينا براى اولينبار در تاريخ پزشكى درد عصب سه قلو ( لَقوه ) « 5 » را شرح داده است . وى در قانون انواع علائم و راههاى درمان آن را بيان كرده است . در برگردان قانون دربارهء لقوه آمده است : « لقوه يك نوع عارضه آنى است كه در صورت بروز مىكند و نتيجه آن كشانيده و سست شدن يك طرف صورت به وضع غيرطبيعى است و هيئت و شكل طبيعى صورت را تغيير مىدهد و نظم لبهاى بيمار را بر هم مىزند و پلكهاى چشم هم از وضع خود خارج مىگردند . سبب اين مرض استرخا و سست شدن يا تشنجى است كه بر عضلات و پلكها و صورت عارض مىگردد . اما لقوهاى كه در اثر استرخا و سستى است اين اثر را
هامش
( 1 ). H . N . Vasti , Muslim Contribution to Medicine , p . 191 - 203 .( 2 ). Tuberculous dactylitis .( 3 ). Spina Ventosa .( 4 ) . محمود نجمآبادى ، تاريخ طب در ايران پس از اسلام ( از ظهور اسلام تا دوران مغول ) ، ج 2 ، ص 429 .
( 5 ). Trigeminal neuralgia .