تفاوت مزاجى و ساختارى دارند . بنابراين ، لازم است پزشك با شناخت مزاج شخص و توجه به مشخصات ساختارى او غذا و دارويى مناسب تجويز كند . غذا ماده مصرفى سوخت و ساز بدن است و نيز بر اعضاى بدن اثر مىگذارد ؛ يعنى با توجه به كيفيت مزاجى خود و همچنين اعضاى بدن آثار مفيد يا زيانبار از خود بهجاى مىگذارد و بر جسم و روان شخص تأثير مىنهد . محمد بن زكرياى رازى اولين تدبير درمانى براى بيماران را اصلاح يا تجويز رژيم غذايى مىدانسته است . « 1 »
بسيارى از شرايط زندگى ، مانند تغييرات فصلى دما و آلودگى هوا ، خارج از اراده و خواست فرد است ؛ ولى غذاخوردن را مىتوان كاملًا برنامهريزى كرد . آموزش تغذيه صحيح ابزار مهم سلامتى است كه پزشك بايد بيماران خود را با آن آشنا كند . اين روش را به راحتى مىتوان آموزش داد و براى مردم دركپذير است و از نظر اجرايى نيز با مشكل خاصى مواجه نيست .
تئورىهاى مختلف درباره علت گرمى و سردى غذاها و داروها : دراينباره كه چرا برخى خوراكىها مانند خرما ، عسل و فلفل گرمى و بعضى ديگر در بدن سردى ايجاد مىكند نظريههاى متفاوتى وجود دارد كه در اينجا به بعضى از آنها اشاره مىشود :
- شبكه خودكار عصبى با ورود مواد غذايى به بدن به فعاليت مىپردازد . مواد گرم فعاليت شبكه سمپاتيك ، و مواد سرد فعاليت شبكه پاراسمپاتيك را افزايش مىدهد .
- مواد غذايى با ورود به بدن سيستم غدد درون ريز را متأثر مىكند . مواد گرم فعاليت غده تيروئيد و ترشح تيروكسين را افزايش مىدهد و در نتيجه سوخت و ساز پايه و توليد انرژى بالا مىرود . مواد سرد فعاليت تيروئيد و ترشح تيروكسين را كاهش مىدهد و سوخت و ساز پايه و توليد انرژى كم مىشود .
- با ورود غذا به بدن شبكه عصبى ارادى و خودكار و غدد درونريز تأثير مىپذيرند . موادى كه سطح فعاليت سراسرى شبكه عصبى و غدد درونريز را بالا مىبرند گرم و موادى كه فعاليت آن را كاهش مىدهند ، سرد ناميده مىشوند .
- برخى از غذاها با ورود به بدن توليد آنزيمهاى گوارشى را افزايش مىدهند . اين مواد
هامش
( 1 ) . عبدالحسين فيلسوف الدوله تبريزى ، مطرح الانظار فى تراجم اطباء الاعصار و فلاسفة الامصار ، ص 104 .