شريان ريوى گذشته ، به شُشها برسد تا در آنجا منتشر و با هوا مخلوط شود و تا قطرهء آخر پاك گردد . خون پس از تركيب با هوا ، از طريق وريد ريوى به بطن چپ قلب مىرسد تا آمادهء به كار انداختن شود . خون باقيمانده كه پاكى آن كمتر است ، براى تغذيهء شُشهاست . از همينروست كه بين اين دو رگ ( شريانها و وريدهاى ريوى ) مجراهايى وجود دارد . « 1 »
ابنالنفيس حركت خون را در ريه تشريح كرد و بدينگونه قرنها پيش از سروتيوس اسپانيايى - كه او را كاشف دَوَران دَم مىدانند - به اين نكته پىبرد . « 2 »
10 . ابنوافد آندلسى
وى يكى از اطبا و داروشناسان بزرگ اسلامى است . از ويژگىهاى طبابت ابنوافد اين بود كه بيماران را با اغذيه مداوا مىنمود و از ادويه استفاده نمىكرد . او هرگاه برحسب ضرورت ، معالجه بيماران را با دارو تشخيص مىداد ، با ادويهء بسيط مداوا مىكرد و چنانچه مجبور به تركيب ادويه مىشد ، تركيب را زياد و پيچيده نمىساخت . ابنوافد همواره بر معالجه از طريق آب تأكيد داشت . او به سال 460 هجرى وفات يافت . « 3 »
11 . ابنطفيل
وى در سال 520 ق / 1106 م در شهر قادس « 4 » نزديك غرناطه چشم به جهان گشود و در آندلس آموزش و تعليم خود را به كمال رساند . او مناصب ادارى را از دبيرى حاكم ولايت قادس تا مقام وزارت دولت موحدين طى كرد و سپس طبيب مخصوص ابويعقوببن تاشفين شد . وى استاد ابنرشد است ؛ چنان كه ابنرشد به توصيه او بود كه بر كتب و آراى ارسطوشرحى نگاشت .
هامش
( 1 ) . همان ، ص 378 ؛ بنگريد به : حنا الفاخورى و خليل الجر ، تاريخ فلسفه در جهان اسلامى ، ص 357 .
( 2 ) . عبدالحسين زرينكوب ، كارنامه اسلام ، ص 54 .
( 3 ) . علىاصغر حلبى ، تاريخ تمدن در اسلام ، ص 229 ؛ بنگريد به : حسان بن جلجل ، طبقاتالاطباء و الحكما ، ج 2 ، ص 49 به بعد ؛ صاعد آندلسى ، تراجمالحكماء ، ص 110 ؛ نيز :Ency of islam , vol III , p . 963 , new edition .( 4 ). Guadix .